Ыдыктыг Библия: 2 Хааннар
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:33:43.408792+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. 2 Хааннар

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

2 Хааннар

2 Хааннар

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

Хаанныг чагырга үези

Ийиги ном

Киирилде

Еврей чаңчылда бо номну «Самуилдиң ийиги ному» деп адап турар.

Бо ном Давид канчап израиль чоннуң хааны апаргаш, канчаар чагырып турганының дугайында төөгүнү уламчылап турар. Баштай чүгле мурнуу чүкте Иуданың аймааның хааны (1–4 эгелер), а ооң соонда соңгу талазында Израильдиң өске аймактарының база (5–20 эгелер). Ооң хааннаашкыны чижеглей алырга б. э. чедир 1010–970 чч. үргүлчүлээн.

Израильдиң хаанының салгакчызының дугайында айтырыгга дорт хамаарылгалыг боорга, бо номда Давидтиң бодунуң оолдары-биле аразында харылзаазынче эвээш эвес кичээнгейни углаан. 21–24 эгелерде Давидтиң хааннаашкынынга хамааржыр өске-даа кол болуушкуннарының дугайын чугаалап турар, ынчалза-даа хронологияны шыңгыы сагываан хире.

Давидтиң чагыргазының үезинде израиль чоннуң төөгүзүнде ийи кол болуушкун болган. Бирээде, Давидтиң Иерусалимни чаалап алганы болур (5:6-10 көр). Ол хоорай Израильдиң найысылалы болу бергеш, бо хүннерге чедир делегей чергелиг болуушкуннарга кол черни ээлеп арткан. Ийиде, израиль чонну кезээде Давидтиң салгакчызы хааннап башкарар деп Бурганның аазааны болур (7:1-17 көр).

1

Саулдуң өлгениниң дугайында Давидтиң билип кааны

1^1Саулдуң өлгениниң соонда+, амалик чонну чылча шаап кааш+, Давид Циклагче ээп чедип келген. Аңаа ол ийи хонган. 2Үшкү хонукта Саулдуң турлаандан качыгдал демдээ кылдыр хевин ора соп, бажында довурак-доозун чажып алган бир кижи Давидке чедип келгеш, аңаа черге чедир мөгейген.

3Давид оон: «Кайыын келдиң?» – деп айтырган.

«Израильдиң турлаандан тынныг үндүм» – деп, ол харыылаан.

4Давид: «Чүү болган чүвел? Меңээ чугаалап бер» – дээн.

Ол кижи тургаш: «Шериглер дайын шөлүнден дезип эгелээн. Дыка хөй улус өлүртүп кагды. Саул биле ооң оглу Ионафан база өлүп калды» – дээн.

5«Саул биле ооң оглу Ионафан өлген деп канчап билип алдың?» – деп, Давид медээ эккелген оолдан айтырган.

6Оол мынча деп харыылаан: «Гелвуя даанга таваржы бээримге, аңаа Саул бодунуң чыдазынга чөленип алган турду. А дайзынның дайынчы тергелери база аъттыг шериглери олче чоокшулап кел-ле чытты+. 7Саул хая көрнүп келгеш, мени көрүп кааш, кыйгырыпты. 8Мен аңаа чеде бергеш: „Дыңнап тур мен“ – дидим. Ол: „Кым сен?“ – деп айтырарга, мен: „Амалик кижи-дир мен“ – деп харыыладым. 9Ынчан Саул менден: „Бээр чедип келгеш, мени өлүрүп каавыдам!+ Мен хинчектенип-бачыдап тур мен, а амы-тыным ам-даа үзүлбейн тур“ – деп диледи. 10Балыглаткаш, ол чурттап шыдавас деп чүвени билип кааш, мен аңаа чеде бергеш, ону өлүрүп кагдым. Мен ооң бажынга кедип чорааны оваадайын база холунга суп чорааны билектээжин ап алгаш, дээргим силерге эккелдим».

11Ынчан Давид болгаш ооң кады чораан улузу качыгдап, хептерин ора соккулап алганнар+. 12Олар дайынга өлүртүп каан Саул база ооң оглу Ионафан дээш, Дээрги-Чаяакчының аг-шерии дээш, израиль чон дээш кежээге чедир ыглап-сыктап, чүнү-даа чивейн, кажыыдап турганнар.

13Давид медээ эккелген оолдан: «Кайыын келген сен?» – деп айтырган. «Мен бо черже көшкен амалик кижиниң оглу-дур мен» – деп, оол харыылаан.

14Давид оолга: «Дээрги-Чаяакчының шилип алган хаанынче хол көдүреринден канчап кортпааның ол?» – дээн+.

15Оон бодунуң бир кижизин кыйгырыпкаш: «Баргаш, ол чүвени өлүрүп каавыт» – дээрге, оозу амалик кижини шанчып өлүрүп каан.

16Давид амалик кижиге: «Бодуңнуң бажыңче бодуң-на хан кудуп алдың. „Дээрги-Чаяакчының шилип алган хаанын өлүрүп кагдым“ дээн сөстериң-биле сен бодуң-на бодуңга удур херечилеп алдың» – дээн.

Давидтиң кажыыдал ырызы

17Оон Давид Саул биле ооң оглу Ионафанга кажыыдалдың бо ырызын тураскааткан. 18«Ча-согун» деп ырыны[*] Давид иудей чонга өөредип каарын дужааган. (Ол ырны Яшарның номунда[*] бижип каан). Ооң сөзү бо-дур:

19– Сээң алдарың, о Израиль,
сээң бедиктериңде өлүртүп кагды!

Күчүлүглер канчаар кырлып турбады дээр!

20Ооң дугайында Геф хоорайга баргаш, чугаалашпаңар+,
ону черле Аскалоннуң кудумчуларынга чарлаваңар+,
оон башка филистимнер уруглары өөрүй бээр,
кыртыжадып демдектетпээн хейлерниң ажы-төлү байырлай бээр+.

21О, Гелвуя даглары!+ Силердиве шалың дүшпес,
чаъс чагбас болзун!

Чаагай дүжүттүг шөл-даа турбазын!

Чүге дээрге аңаа күштүглерниң дозуг-камгалалы бужартаан –

Саулдуң дозуг-камгалалы – ам кажан-даа кылаңнавас!

22Күштүг дайзыннарның мага-бодунче кадалырындан,
оларның ханынга боражырындан
Ионафанның ча-согуну чалданмаан,
Саулдуң хылыжы халас ээлбээн болгай.
23Саул биле Ионафан –
бот-боттарынга эргим, ынак чораан болгаш,
өске оран чоруурда безин чарылбаан-дыр.
Алыс боттары эзирден кашпагай,
арзылаңдан күштүг чорааннар-дыр.
24О Израильдиң уруглары!

Силерге аажок чараш каасталгалыг хептер берип,
алдын-биле шимеп даараан тон кедирип чораан

Саул дээштиң кажыыдаңар.

25Күчүлүглер канчаар дайылдажып, кырлып турбады дээр!

Ионафан бедиктерге барып өлдү.

26Мээң аажок эргим акым Ионафан,
сен дээш кажыыдап тур мен.

Мээң-биле найыралың
өндүр улуг, чараш турган –
херээженнер ынакшылы ында-ла каар+.

27Күчүлүглер канчаар кырлып турбады дээр!

Дайын-чааның чепсээ сыйлып, чиде берген!

2

Давидтиң Иуданың аймааның хааны апарганы

2^1Элээн үе эрткенде, Давид Дээрги-Чаяакчыдан: «Иудеяның кайы-бир хоорайынче баар мен бе?» – деп айтырган.

Дээрги-Чаяакчы: «Бар» – деп харыылаан.

Давид: «Кайнаар баар мен?» – деп айтырарга,

Ол: «Хевронче+» – дээн.

2Давид ынаар чорупкан. Ооң-биле кады ийи кадайы – изреелчи Ахиноама база Навалдың кадайы чораан кармилчи Авигея+ – чорупкан чүве-дир. 3Ол бодунуң улузун өг-бүлелери-биле кады эдертип алгаш+, Хеврон хоорайга турумчуп алган.

4Иуданың аймааның төлээлекчилери Хевронга чедип келгеш, Давидти үс-биле чаап+, боттарының аймааның хааны болур кылдыр шилип алган.

Давидке Галаадта Иавистиң чурттакчылары Саулду орнукшудуп каанын дыңнадырга+, 5ол Иавистиң чурттакчыларынче айбычыларын мындыг сөс чедирери-биле чорудупкан: «Дээргиңер Саулга энерелден көргүзүп, ону ажаап кааныңар дээш, Дээрги-Чаяакчы силерге ачы-буянын хайырлазын, 6Дээрги-Чаяакчы силерге энерелдиг, шынчы болзун. Ынчанганыңар дээш мен база силерге чаагай сеткилдиг болур мен. 7Күштүг болгаш эрес-дидим болуңар; силерниң дээргиңер Саул өлген-дир, ындыг-даа болза, Иуданың аймаа мени үс-биле чаап, бодунуң хааны кылдыр шилип алды».

Иевосфейниң Израильдиң хааны апарганы

8А Саулдуң шерииниң даргазы, Нирниң оглу Авенир+ Саулдуң оглу Иевосфейни Маханаим хоорайга+ эккелген. 9Ону Галаад девискээрниң, Ашурнуң[*], Изреелдиң, Эфрем биле Вениамин аймактарның – бүгү Израильдиң хааны кылып каан.

10Израильди чагырып эгелээн үезинде, Саулдуң оглу Иевосфей дөртен харлыг турган. Ол ийи чыл дургузунда хааннаан. А Иуданың аймаа дөмей-ле Давид-биле кады артып калган. 11Давид Хевронга чурттап тургаш, Иуданың аймаан чагырып хааннаанының хуусаазы чеди чыл алды ай болган+.

Израильчилер биле иудейлерниң аразында дайын

12Нирниң оглу Авенир база Саулдуң оглу Иевосфейниң улузу Маханаимден Гаваонче чорупкан. 13А Саруйяның оглу Иоав[*] Давидтиң улузу-биле кады оларга удур туруп, Гаваон хөөлбээнге+ уткужа бергеннер. Давидтиң дайынчылары хөөлбектиң бир талазынга, а Иевосфейниң дайынчылары – удур талазынга туруп алган.

14Авенир Иоавка: «Оолдарның чамдыызы бистиң мурнувуска үнүп келгеш, тулушсуннар» – дээн. Иоав: «Ынчалзыннар» – деп харыылаан.

15Саулдуң оглу Иевосфейниң талазындан он ийи вениаминчи, Давидтиң талазындан база он ийи кижи үнүп келгеннер. 16Оларның кайызы-даа удурланыкчызының бажындан сегирип алгаш, ооң быктынче хылыжын киир шанчыпкаш, деңге кээп ужуп турган. Ынчангаш Гаваонда ол черни Хелкат-Хаццурим[*] деп адап каан. 17Ооң соонда эң-не каржы-дошкун тулчуушкун эгелээн, Авенир израильчилер-биле кады Давидтиң улузунга аштырып алган.

18Аңаа Саруйяның Иоав, Авесса база Асаил деп үш оглу турган+. Асаил, хову черниң чээрени дег, кончуг кашпагай болган. 19Ол Авенирниң изин оң, солагай талазынче-даа чандыр баспайн, ызырты истеп чорупкан. 20Авенир хая көрнүп келгеш: «Сен сен бе бо, Асаил?» – деп айтырган.

Асаил: «Ийе, мен-дир мен» – дээн.

21Ынчан Авенир мынча дээн: «Оң азы солагай талаже ээпкеш, оолдарның бирээзин сегирип алгаш, ооң ок-чепсээн ап ал». Ынчалза-даа Асаил Авенирден чыдып каар хөңнү чок болган. 22Авенир катап база Асаилге сагындырып чугаалаан: «Мени сүрериң соксадып көрем. Сени өлүрер хөңнүм чогул. Ооң соонда сээң акың Иоавтың арнынче канчап көөр мен?» 23Ынчалза-даа Асаил чыдып каарын күзевээн. Ынчан Авенир чыдазының соңгу ужу-биле ооң иштинче шанчыптарга, ооргазындан үнүп келген. Асаил барып ушкаш, ол-ла черинге өлүп калган. Асаилдиң кээп дүшкеш, өлүп калган черин таварып эрткен кижи бүрүзү аңаа доктаар турган.

24Оон Иоав биле Авесса Авенирни сүрүп чорупкан. Гаваоннуң ээн кургаг ховузунче баар орукта Гиахтың дужунда турар Амма деп тейге олар чедип келгенде, хүн ажа берген. 25Вениаминчилер Авенирни долгандыр чаңгыс шериг кылдыр бөлдүнчүп алгаш, бир тейниң бажынга турумчуп алган. 26Авенир Иоавче мынча деп кыйгы салган: «Хылыш-мези мөңгеде улус хыдып кээр деп бе? Бо чүве качыгдалдыг төнер дээрзин билбейн турар кижи сен бе? Бодунуң-на ха-дуңмазын истеп-сүрерин соксадырын шериглериңге кажан дужаар кижи сен?»

27Иоав: «Бурганның ады-биле даңгыраглап тур мен: бир эвес сен бо эртен өскээр чугаалаан болзуңза, мээң шериглерим ха-дуңмазын истеп-сүрерин ол-ла үеде соксап каан турар ийик» – дээн. 28Иоав трубазын этсиптерге, ооң шериглери доктаай бергеш, израильчилерни сүрбейн барган. Тулчуушкун соксай берген. 29Авенир бодунуң улузу-биле ол дүннү өттүр Иордан шынаазын таварып, хемни кешкеш, эртен дургу чорааш[*], Маханаимге чедип келген.

30Иоав Авенирни сүрерин соксадып, ээп келгеш, шериглерин чыып алгаш көөрге, Асаилден аңгыда, Давидтиң улузу 19 кижи четпес болган. 31Давидтиң улузу Авенирниң вениаминчи шериглерин чылча шаап каан; олардан 360 кижи өлүрткен чүве-дир. 32Давидтиң улузу Асаилдиң мөчү-сөөгүн ап алгаш, Вифлеемде ачазының чевег-куюнга ажаап каан. Иоав бодунуң шериглери-биле дүннү өттүр чорааш, даңгаар эртен Хевронга чедип келген.

3

Давидтиң Хевронга төрүттүнген оолдары

(1 Чыл. 3:1-4)

3^1Саул биле Давидтиң талалакчыларының аразында дыка үр үениң дургузунда дайын чоруп келген. Давидтиң талазы хүн келген тудум күш кирип турган, а Саулдуң талазы – кошкап баксыраан. 2Хевронга Давидтиң оолдары төрүттүнген. Ооң дун оглу Амнонну изреелчи кадайы Ахиноама божаан чүве-дир+. 3Ийи дугаар оглу Хилавты[*] кармилчи Навалдың кадайы чораан Авигея божаан. Үшкү оглу Авессаломну гессур хаан Талмайның+ уруу Мааха божаан. 4Дөрткү оглу Адонияны – Аггит божаан+; бешки оглу Шефатияны Авитал божаан. 5Алдыгы оглу Ифреамны Давидтиң кадайы Эгла божаан. Давидтиң ол оолдары Хевронга төрүттүнген чүве-дир.

Авенир биле Иевосфейниң маргышканы

6Саул биле Давидтиң талалакчыларының аразында дайын үезинде Саулдуң улузунуң аразынга Авенирниң салдары улгадып орган[*]. 7Саулдуң Рицпа дээр кул-кадайы турган. (Ол Айяның уруу турган чүве-дир.)+ Бир катап Иевосфей ол херээжен дугайында Авенирден: «Чүге сен мээң ачамның кул-кадайы-биле удуп турар сен?» – деп айтырган.

8Авенир Иевосфейниң ол сөстери дээш дыка ажынган. Ол мынча дээн: «Иудейлерге бараан болуп турар саттыныкчы ыт-тыр мен бе? Мен сээң адаң Саулдуң салгалынга, дөргүл-төрелинге база өңнүктеринге шынчы бооп арткан мен. Сени мен Давидтиң холунга хүлээтпедим. А сен ам кээп ол херээжен дээш мени буруудадып тур сен! 9Дээрги-Чаяакчының Давидке даңгыраглаан сөзүн мен ам боттандырбас болзумза+, Дээрги-Чаяакчы мени канчаар-даа кезеткей аан! 10Дээрги-Чаяакчы: „Саулдуң чагыргазын былаап алгаш, Дан хоорайдан Беэр-Шева хоорайга чедир+ бүгү Израильди болгаш Иудеяны чагырар хаан кылдыр Давидти дүжүлгеге олуртуп каар мен“ дээн болгай». 11Иевосфей Авенирге удур чүве чугаалаваан, чүге дээрге ол оон коргар турган.

Авенирниң Давид-биле эптежип алганы

12Авенир бодунуң элчилерин Давидке мындыг сөс чедирери-биле ооң турган черинче чорудупкан: «Кымның чери чүвел бо? Мээң-биле дугуржулгадан чарып алыңар. Ынчан бүгү израиль чон силерниң талаңарга апаар кылдыр силерни деткиир мен».

13Давид: «Ындыг-дыр, мен сээң-биле керээ-дугуржулгадан чарып аар мен. Сенден чүгле чаңгыс дилээм бар. Меңээ ужуражып кээриңде, Саулдуң уруу Мелхоланы эдертип эккеп көрем+. Оон башка мээң арнымны көрбес сен» – дээн. 14Оон Давид элчилерин Саулдуң оглу Иевосфейже: «Чүс филистим кижиниң өлүмүнүң өртээ-биле алган кадайым Мелхоланы бер+» деп чугаалазын дээш чорудупкан. 15Иевосфейниң дужаалы-биле Мелхоланы ооң ашаандан – Лаиштиң оглу Фалтийден былаап алганнар+. 16Ооң ашаа кады чорупкаш, Бахуримге чедир ыглап чорааш үдээн. Авенир аңаа: «Чана бер» – дээрге, ол чүгле ынчан чана берген.

17Авенир Израильдиң баштыңнары-биле сүмелешкеш, мынча дээн: «Силер Давидти үр үе иштинде бодуңарның хааныңар кылып алыксап чораан болгай силер. 18Ам хөделир үеңер келген-дир. Дээрги-Чаяакчы Давидтиң дугайында: „Мээң чалчам Давидтиң холу-биле Мен израиль чонумну филистимнер болгаш өске-даа дайзыннардан камгалаар мен“ деп чугаалаан болгай». 19Ол-ла чугаазын Авенир вениаминчилерге база чугаалаан. Ооң соонда Авенир вениаминчилер болгаш өске израильчилер чүнү күзеп турарын Давидке дыңнадыр дээш, Хевронче чорупкан. 20Авенир база ооң-биле кады чээрби кижи Хевронда Давидке чедип кээрге, Давид оларга дой кылган. 21Оон Авенир Давидке: «Мен туруп чоруптайн. Мен дээрги хаанымга израиль чонну шуптузун чыып эккеп берейн. Олар силер-биле дугуржулгадан чарып аарга, силер бодуңар тураңар-биле оларны чагырып хааннаар силер» – дээн. Давид Авенирни амыр-тайбың салып чорудупкан.

Авенирниң өлүрткени

22Ол үеде Иоав биле Давидтиң шериглери дайынчы аян-чоруктан хөй олчалыг ээп келген турган. Давид Авенирни амыр-тайбың салып чорудупкан, ынчангаш Авенир ол өйде Хевронга Давид-биле кады турбаан. 23Кажан Иоав кады чораан шерии-биле чедип кээрге, аңаа мынча дээннер: «Нирниң оглу Авенир чедип кээрге, хаан ону амыр-тайбың салып чорудупкан». 24Иоав хаанга чедип келгеш: «Ол канчаарың ол? Авенир чедип кээрге, чүге салып чорудупканың ол? Ол ам чоруй барган ышкажыл. 25Нирниң оглу Авенирни билир болгай сен. Ол сени мегелээр сорулгалыг, сээң дайынчы херээңни, чүнү кылып турарыңны шуптузун билип алыр дээш кээп чорааны ол-дур» – дээн.

26Давидтен үнгеш, Иоав шапкынчыларын Авенирни эккээр кылдыр чорудуптарга, олар ону Сира деп кудук чанындан тып эккелгеннер. А Давид ол дугайында чүнү-даа билбээн. 27Авенир Хевронга чедип кээрге, Иоав ону бүдүү чугаалажыр дээн кижи бооп хоорайның хаалгазынче киире бергеш, ооң иштинче шанчыпкан+. Иоав дуңмазы Асаил дээш өжээн негеп+, Авенирни ынчалдыр өлүрүп каан. 28Ооң соонда ол бүгүнү дыңнап кааш, Давид мынча дээн: «Мен база мээң чонум Дээрги-Чаяакчының мурнунга Нирниң оглу Авенирниң өлгени дээш бичии-даа буруулуг эвес бис. 29Ол дээш Иоав болгаш ооң төрел бөлүү бажы-биле харыылазын! Иоавтың салгалы кажан кезээде аштаңгы, шээр аарыглыг, кеш аарыглыг+, аскак-бүскек, дайынга өлүртүр болзун!»

30(Иоав биле ооң акызы Авесса+ Авенирни ынчалдыр өлүрүп каан, чүге дээрге Авенир Гаваонга дайын үезинде оларның дуңмазы Асаилди өлүрүп каан.)+

Авенирни хөөржүткени

31Давид Иоавка болгаш ооң кады чораан улузунга мынча дээн: «Хевиңерни ора соп, качыгдалдың самдар хевинден кедип алгаш, Авенир дээш кажыыдап ыглажыңар». Давид хаан ооң мөчүзүн салган хааржактың соондан чоруп орган. 32Хевронга Авенирни ажаап турда, хаан Авенирниң хөөрүнүң чанынга ыыткыр ыглап турган. Бүгү чон база ыглашкан. 33Авенир дээш хаан мынча деп кажыыдал ырызын ырлап турган:

«Таанда-ла Авенир бужар-бак кижи дег
өлүр ужурлуг турган бе?

34Сээң холдарың хүлүглүг,
буттарың шарыглыг турган эвес.

Дээрбечилер мурнунга дег,
барып ужуп канчаарың ол?»

Бүгү чон база катап ол дээш ыглашкан.

35Ооң соонда чон Давидке келгеш, аңаа хүн ашпайн чырык турда, чемненип аарын сүмелээн. Ынчалза-даа Давид мынча деп даңгырак берген: «Бир эвес мен хүн ашпаанда, хлеб азы өске-даа чем чиир болзумза, Бурган мени канчаар-даа кезеткей аан!» 36Бүгү чон ону көрген болгаш аңаа таарзынып турган. Черле хаанның кылып турар херектери оларга таарымчалыг бооп турган. 37Ол хүн Давидтиң бүгү улузу болгаш бүгү израиль чон Нирниң оглу Авенирниң өлүмүнге хаанның киржилгези чок дээрзин билип алган. 38Хаан бодунуң улузунга: «Бөгүн Израильде улуг баштыңчы өлген-дир деп чүвени билип тур силер бе? 39Бөгүн мен, шилиттирип алган хаан хиремде, ам-даа кошкак-тыр мен+. Бо улус – Саруйяның оолдары+ менден дошкун-дур. Дээрги-Чаяакчы каржы кижиге ооң каржызының харыызын бээр-ле болзунам!» – дээн.

4

Иевосфейниң өлүрткени

4^1Саулдуң оглу Иевосфей Хевронга Авенирниң өлүп калганын дыңнап кааш, холу салдына берген, а бүгү израиль чон дүвүрелге алзыпкан.

2Иевосфейниң шериглерин баштаар ийи кижизи турган: бирээзиниң ады – Баана, өскезинии – Рихав. Олар Беерот чурттуг вениаминчи Реммоннуң оолдары турган. (Беерот хоорай Вениаминниң аймаанга хамааржыр чүве-дир+. 3Ооң үндезин чурттакчылары Гиффаимче+ дезе берген, бо хүннерге чедир ында чурттап чоруур.)

4А Саулдуң база бир салгакчызы – ооң оглу Ионафанның аскак оглу турган чүве-дир+. Изреелден Саул биле Ионафанның өлүмүнүң дугайында медээ чедип келгенде, ол оол беш харлыг турган. Ажаакчызы ону алгаш, далажып дезип турган үезинде оол кээп ушкаш, аскак апарган. Ооң адын Мемфивосфей дээр.

5Бир катап бееротчу Реммоннуң оолдары Рихав биле Баана хүн хөөрей берген өйде, Иевосфейниң бажыңынга чеде бергеннер. Дүъш үезинде ол орунунда дыштанып чыткан. 6Рихав биле Баана алышкылар бажың иштинче тараа алыр дээн улус бооп кире бергеш, Иевосфейниң иштинче шанчып каапкаш, дезе бергеннер. 7(Олар бажыңче кирип кээрге, Иевосфей удуур өрээлинде орунунда дыштанып чыткан. Ооң иштинче шанчып өлүрүп кааш, бажын ооруп алгаш, Иордан шынаазында оруктап дүннү өттүр чоруп келгеннер.) 8Иевосфейниң бажын Хевронда Давидке эккеп бергеш, аңаа мынча дээннер: «Силерниң амы-тыныңарга чедиксеп турган дайзыныңар Саулдуң оглу Иевосфейниң бажы бо-дур. Бөгүн Дээрги-Чаяакчы бистиң дээрги хаанывыс дээш Саулдан болгаш ооң салгалдарындан өжээнни негеп алды».

9Бееротчу Реммоннуң оолдары Рихав биле Баана алышкыларга Давид мынча деп харыылаан: «Мээң амы-тынымны кандыг-даа айыылдан адырып каан Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен+ – 10кажан бир кижи меңээ эки медээ эккелдим деп бодап: „Саул өлген“ дээрге, ындыг „эки“ медээ дээш ону сегирип алгаш, Циклагка өлүрүп каан болгай мен+. 11Ам бак-бузуттуг улус буруу чок кижини бодунуң-на бажыңынга орунунга чыдырда, өлүрүп каарга, ооң төккен ханы дээш оларны кезедип, чер кырын олардан арыглавас кижи мен бе?!» 12Ынча дээш, Давид бодунуң улузунга дужаал бээрге, олар Рихав биле Баана алышкыларны өлүргеш, оларның хол-буттарын одура шапкаш, мага-боттарын Хевронда хөөлбек суг чанынга азып каан. А Иевосфейниң бажын алгаш, Хевронда Авенирниң чевег-куюнга ажаап кааннар.

5

Давидтиң бүгү Израильдиң хааны апарганы

(1 Чыл. 11:1-3)

5^1Израильдиң бүгү аймактары Хевронда Давидке чедип келгеш: «Бо-дур бис, силерниң хан төрелиңер улус-тур бис – дээннер. – 2Шагдан бээр-ле, Саул бистиң хаанывыс турар үелерде безин, израильчилерни дайын-чаага баштап турган кижи силер силер+. Дээрги-Чаяакчы силерге: „Сен Мээң израиль чонумну кадарар сен+. Израильдиң чагырыкчызы сен болур сен“ – деп чугаалап турду». 3Израильдиң бүгү баштыңнары Хевронда хаанга чедип кээрге, Давид хаан олар-биле Дээрги-Чаяакчының мурнунга керээ чарып алган. Олар Давидти Израильдиң хааны болур кылдыр чаап каан.

4Хааннап эгелеп турда, Давид үжен харлыг турган. Ол дөртен чыл иштинде хааннаан+. 5Хевронга Иудеяны чеди чыл алды ай иштинде чагырып келген+. А Иерусалимге үжен үш чыл иштинде бүгү Израильди болгаш Иудеяны чагырып хааннаан.

Давидтиң Иерусалимни эжелеп алганы

(1 Чыл. 11:4-9)

6Хаан шериглери-биле Иерусалимде чурттап турар иевус чонга удур дайынче үнүпкен+. Иевустар Давидке: «Сен бээр кирбес сен. Сени согур, аскак улус безин сывырып чорудуп боор» – дээннер. Ол дээрге «Давид бээр кирип шыдавас» дээни ол чүве-дир. 7Ынчалза-даа Давид Сион шивээзин эжелеп алган. Ол болза Давидтиң Хоорайы-дыр[*]. 8Ол хүн Давид мынча дээн: «Иевустарны өлүрер дээн кижи бүрүзү хоорайның суун[*] таварып эрте бергеш, Давидти көөр хөңнү чок „ол согур, аскак“ улусту чыда-биле шанчып өлүрзүн!» (Ол үеден бээр «Согур-даа, аскак-даа кижи ордуже кирбес» деп чугаа тывылган чүве-дир.) 9Давид ол шивээге турумчуп алгаш, ону Давидтиң Хоорайы деп адап алган. Ол Милло шивээзинден эгелеп+, хоорайны долгандыр быжыг камгалал кылып алган. 10Давид улам-на күштүг бооп кел чыткан+, Аг-шериглиг Дээрги-Бурган-Чаяакчы ооң-биле кады болуп турган.

Давид өг-бүлези-биле Иерусалимде

(1 Чыл. 14:1-7)

11Тирниң хааны Хирам+ Давидче бодунуң элчилери-биле бызаңчы, дашчы улузун чорудупкан. Олар пөш чудуктар эккелгеш, Давидке орду тудуп бергеннер. 12Ынчан Дээрги-Чаяакчы ону Израильдиң хааны кылдыр быжыглап, Бодунуң израиль чону дээш, ооң чагыргазын өрү көдүрүп каан-дыр деп Давид билип каапкан.

13Хеврондан чедип келгениниң соонда, Давид Иерусалимден база кадайлар, кул-кадайлар ап алган. 14Аңаа өске оолдар, кыстары төрүттүнген. Иерусалимге төрүттүнген ажы-төлүнүң аттары бо-дур+: Шаммуй, Шовав, Нафан, Соломон, 15Ивхар, Элишуа, Нефег, Иафиа, 16Элишама, Элиада болгаш Элифелет.

Филистимнерни тиилээни

(1 Чыл. 14:8-17)

17Давидти Израильдиң хааны кылып каан деп дыңнааш, шупту филистимнер ону дилеп эгелээннер. Давид ону дыңнааш, шивээже кире берген. 18Филистимнер Рефаим шынаазынга+ чедип келгеш, аңаа турумчуп алган+. 19Ынчан Давид Дээрги-Чаяакчыдан: «Филистимнер-биле тулчууйн бе? Оларны мээң холумга хүлээдип бээр сен бе?» – деп айтырган. Дээрги-Чаяакчы Давидке: «Бар. Филистимнерни сээң холуңга албан хүлээдип бээр мен» – деп чугаалаан. 20Давид Ваал-Перацимче келгеш+, филистимнерни аңаа чылча шаап каан. Давид ынчан: «Дээрги-Чаяакчы дайзыннарымны мээң мурнумга, сугнуң чууй шавары дег, ууй шаап кагды» – дээн. Ынчангаш ол черни Ваал-Перацим деп адап каан[*]. 21Филистимнер ол черге боттарының дүрзү-бурганнарын каапкаш баарга, Давид бодунуң шериглери-биле оларны ап алган.

22Филистимнер катап база чедип келгеш, Рефаим шынаазынга турумчуп алганнар. 23Давид Дээрги-Чаяакчыдан сүме айтырарга, Ол: «Оларже уткуштур үнме. Оюп чоруткаш, оларның артындан – бальзам ыяштарлыг талазындан халда. 24Бальзам ыяштарның кырынга кылаш даажын дыңнап кааш-ла+, халдап кирер сен – ол дааш дээрге филистим шеригни чылча шавар дээш, Дээрги-Чаяакчы сээң мурнуңда чоруп орары ол-дур» – дээн. 25Давид Дээрги-Чаяакчының чугаалаанын ёзугаар кылгаш, филистимнерни Гевадан Гезерге чедир чылча шаап каан.

6

Ыдыктыг аптараны Иерусалимге эккелгени

(1 Чыл. 13:6-14; 15:25-29; 16:1-3)

6^1Давид база катап Израильдиң бүгү шилиттинген дайынчыларын – 30 000 кижини чыып алгаш, 2Иудеяда Ваал хоорайдан+ Бурганның аптаразын алыр дээш чорупкан. Ол дээрге Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы саадаан, Ооң ады-биле адаан, кырында херувимнер+ дүрзүлери турар ыдыктыг аптара-дыр. 3Бурганның аптаразын дугуйлуг чаа тергеге салгаш, тей кырында турар Авинадавтың бажыңындан+ үндүрүп эккелгеннер. Тергени сөөрткен шарыларны Авинадавтың оолдары Уза биле Ахио башкарып чорааннар. 4Бурганның аптаразын Авинадавтың тейде турар бажыңындан алгаш чорупканнар. Ахио аптараның мурнунга чоруп орган. 5А Давид болгаш бүгү израильчилер Дээрги-Чаяакчының мурнунга хөглеп, шиви ыяштан кылган янзы-бүрү хылдыг база кагар хөгжүм херекселдеринге ойнап чорааннар.

6Нахоннуң тараа шаңынга чоокшулап келгенде, тергени сөөртүп чораан шарылар бүдүрүй бээрге, Бурганның аптаразы ийленип, аңдарлы бээр часкан. Уза холун сунупкаш, аптараны тудуп алган+. 7Дээрги-Чаяакчы Узага ынчанганы дээш ажына берген. Ынчангаш Бурган ону ол-ла черинге – Бурганның аптаразының чанынга өлүрүп каан. 8Дээрги-Чаяакчы Узаже халдаарга, Давид хорадай берген. Ол черни бо хүннерде-даа Парец-Уза[*] деп адаар. 9Ол хүн Давид Дээрги-Чаяакчыдан корга бергеш: «Дээрги-Чаяакчының аптаразын канчап бодумче аппаар мен?» – дээн. 10Давид Дээрги-Чаяакчының аптаразын бодунуң хоорайынче аппаарын күзевейн, ону Гефтен келген Овед-Эдом деп кижиниң бажыңынче чорудупкан.

11Дээрги-Чаяакчының аптаразы гефчи Овед-Эдомнуң бажыңынга үш ай иштинде турган. Дээрги-Чаяакчы Овед-Эдомга болгаш ооң бүгү өг-бүлезинге ачы-буян хайырлаан+. 12Кажан Давидке: «Дээрги-Чаяакчы аптаразы дээш Овед-Эдомга база ооң бүгү улузунга ачы-буян хайырлаан-дыр» – деп дыңнадырга, ол Бурганның аптаразын Овед-Эдомнуң бажыңындан Давидтиң Хоорайынче байырымныг эккеп алган.

13Дээрги-Чаяакчының аптаразын көдүрген улус алды базым кылып чорда, Давид бугажык биле семис бызаа өргүп салган. 14Давид лён эфод[*] кедип алгаш, Дээрги-Чаяакчының мурнунга чаза-ла самнап турган+. 15Давид база бүгү израиль чон Дээрги-Чаяакчының аптаразын ыыт-шимээнниг, эдиски-труба этсип, эккел чораан. 16Дээрги-Чаяакчының аптаразы Давидтиң Хоорайынче кирип орда, Саулдуң уруу Мелхола+ соңгадан көрүп турган. Дээрги-Чаяакчының мурнунда самнап халып чораан Давидти көрүп кааш, Мелхола ону чөгенчиин деп бодаан.

17Дээрги-Чаяакчының аптаразын эккелгеш, Давидтиң аңаа белеткеп кааны+ бодунуң черинге – майгынының ортузунга салып кааннар. Давид Дээрги-Чаяакчыга бүрүн өрттедир болгаш эп-найырал өргүлдерин кылган. 18Бүрүн өрттедир болгаш эп-найырал өргүлдерин кылып дооскаш, Давид чонну Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының ады-биле алгап-йөрээп каан+. 19Ооң соонда ол бүгү чонга, хөй-хөй израильчилерге – эр-даа, херээжен-даа улуска бир-бир хлеб, борбак эът база үзүмнүг боова үлеп берген. Бүгү чон бажыңнарынче тарап чана берген.

20Бодунуң өг-бүлезин алгап-йөрээп каар дээш, Давид чанып кээрге, Саулдуң уруу Мелхола аңаа уткуштур үнүп келгеш, мынча дээн: «Израильдиң хааны бөгүн бодун дыка-ла алдаржытты! Бодунуң албаты чонунуң кыс кулдарының мурнунга үен-даян кижи-даа ышкаш шалдаң көстүр чыгыы самнап канчаары ол?»

21Давид Мелхолага мынчаар харыылаан: «Ол дээрге Дээрги-Чаяакчының мурнунга чүве ышкажыл. Сээң ачаңның болгаш ооң салгалының орнунга Ол мени шилип алгаш+, Бодунуң израиль чонунуң чагырыкчызы кылып каан-дыр. Мен Дээрги-Чаяакчының мурнунга самнап, хөглээн мен. 22Мен оон-даа артык сандарап батсымза, оон-даа чөгенчиг апарзымза, сээң чугаалап турарың кул-кыстар дөмей-ле мени алдаржыдар». 23Ынчангаш Саулдуң уруу Мелхола өлгүже чедир ажы-төл чок болган чүве-дир.

7

Нафанның өттүр билген медеглели

(1 Чыл. 17:1-15)

7^1Хаан бодунуң ордузунче көжүп кире берген үеде, Дээрги-Чаяакчы ону долгандыр турар дайзыннарындан хостуг кылып каанда, 2ол Нафан медээчиге+ мынча дээн: «Көрем, мен пөштен кылган ордуда чурттап турар-дыр мен, а Бурганның аптаразы анаа майгында турар-дыр». 3Нафан хаанга: «Чүнү кылырын күзей-дир сен, ону барып кыл. Дээрги-Чаяакчы сээң-биле кады болгай» – дээн.

4Ол-ла дүне Дээрги-Чаяакчы Бодунуң сөзүн Нафанга ажыдыпкан: 5«Мээң чалчам Давидке баргаш, Дээрги-Чаяакчының сөзүн дамчыт: Мээң чурттаар өргээмни сен тургузар сен бе? 6Израильчилерни Египеттен үндүрүп келгенимден бо хүнге чедир Мен өргээге чурттавадым. Бир черден өске черже көжүп чорааш, анаа майгынга чурттап чордум. 7Израильчилер-биле кады каяа-даа чорааш, Бодумнуң израиль чонумну чагырар кылдыр дужааганым аймактарның кайы-бирээзинге: „Чүге Меңээ пөштен өргээ тудуп бербээн силер?“ деп чугаалап көрген мен бе?

8Ынчангаш Мээң чалчам Давидке Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчының сөзүн дамчыт: Мен сени, хой кадарып чоруңда, Мээң израиль чонумнуң чагырыкчызы кылдыр томуйлаан мен+
9Каяа-даа чоруңда, сээң-биле кады болуп, сээң мурнуңга дайзыннарыңны чылча шаап чордум+. Сээң адыңны, чер кырының алдарлыг кижилеринии дег, алдаржыдып каан мен. 10-11Мен Бодумнуң израиль чонумга боду чурттуг болзун база ону кым-даа дүвүретпезин дээш, черни аңгылап бергеш, аңаа доктаап чурттаар кылып каан мен.

Каржы-бак улус оларны мооң мурнунда дег, Мен Бодумнуң израиль чонумга баштыңчылар тургузуп каан үемде дег+, кызып-кыйбас болур. Оон ыңай Мен сени бүгү дайзыннарыңдан адырып каар мен. Дээрги-Чаяакчы сээң ук-салгалыңны[*] Боду доктаадып каарын аазап турар-дыр. 12Кажан сен назылап кырааш, ада-өгбең соондан өске оранче чоруй баарыңга+, Мен сээң төрээн үре-салгалыңны орнуңга хаан кылгаш, ооң чагыргазын быжыглап каар мен. 13Ол салгакчың Мээң адымга тураскааткан өргээ тудуп каар+, а Мен ооң хаан дүжүлгезин мөңгеде быжыглап каар мен. 14Мен ооң Адазы болур мен, а ол Мээң оглум болур+. Ол багай чүве үүлгедир болза, Мен ону кижилерни дамчыштыр – оларның кымчызы-биле кезедир мен+. 15Ындыг-даа болза, Мен сээң мурнуңда хааннап турган Саулдан ойталааным дег, Бодумнуң энерелимни салгакчыңдан кажан-даа ап кагбас мен. 16Мээң мурнумга[*] Сээң үре-салгалың болгаш чагыргаң кезээ мөңгеде чайгылыш чок болур, сээң дүжүлгең мөңгези-биле артар+».

17Нафан ол бүгү чугааны болгаш көстүүшкүннү Давидке дамчыдып берген.

Давидтиң Бурганга өөрүп четтиргени

(1 Чыл. 17:16-27)

18Ынчан Давид хаан Дээрги-Чаяакчының мурнунга барып чугаалаан: «О, Дээргим, Дээрги-Чаяакчы! Кым мен мен? Мээң ук-салгалым кымыл? Мени ынчаар көдүрер хире чүү кылдым? 19Ол бүгү безин Сеңээ эвээш болган-дыр, о, Дээрги-Бурган-Чаяакчы! Мени алдаржыдарындан эрткеш, Сен Бодуңнуң чалчаңның үре-салгалының келир үезин безин чугаалап бердиң. Сээң ол сөзүң улуска өөредиг болзун[*], Дээрги-Бурган-Чаяакчы! 20Давид Сеңээ оон ыңай чүнү немей чугаалап шыдаар деп? Бодуңнуң чалчаңны билир-ле болгай сен, Дээрги-Бурган-Чаяакчы! 21Бодуңнуң сөглээн сөзүң бодааш, Бодуңнуң күзелиң-биле Сен өндүр улуг херекти кылып, Бодуңнуң чалчаңга ол бүгүнү ажыдып бердиң. 22Ынчангаш өндүр улуг-дур сен, Дээрги-Бурган-Чаяакчы! Сеңээ деңнежипки дег кым-даа чок-тур, Сенден өске Бурган-даа чок-тур, бис боттарывыстың кулаавыс-биле дыңнадывыс+.

23Кым Сээң израиль чонуңга деңнежирил? Бо чон дег чер кырында өске чон чок+, чүге дээрге бисти Бодунуң чону кылып аар дээш, Бурган кээп, бисти кулданыышкындан адырып алган. Сээң кайгамчык, коргунчуг херектериң ужун Израильдиң ады[*] чериңде билдингир апарган. Сен египетчилерден камгалаан Бодуңнуң чонуңнуң мурнундан өске чоннарны-даа, оларның бурганнарын-даа үндүр ойладыпкан эвес ийик сен бе? 24Сен израиль чонуңну кезээ мөңгеде Бодуңнуу кылып алдың, а Бодуң, Дээрги-Чаяакчы, ооң Бурганы болдуң.

25А ам, Дээрги-Бурган-Чаяакчы, Бодуңнуң чалчаңның болгаш ооң ук-салгалының дугайында берген сөзүңнү кезээ мөңгеде быжыглап каг, Бодуңнуң аазаашкыныңны күүседип көрем. 26Сээң адың кезээ мөңгеде алдаржып чорзун, кижилер: „Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы – Израильдиң Бурганы“ деп чугаалажып чорзун! Сээң чалчаң Давидтиң ук-салгалы Сээң мурнуңга быжыг болзун! 27Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы – Израильдиң Бурганы, Сен Бодуңнуң чалчаңга: „Сээң ук-салгалыңны доктаадып бээр мен“ деп ажыдып берген болгай сен, ынчангаш Бодуңнуң чалчаң Сеңээ ынчалдыр мөргүп диттигипкен. 28О, Дээрги-Бурган-Чаяакчы! Сен Бурган сен! Сээң сөстериң шынныг, Сен Бодуңнуң чалчаңга бо чаагай кежикти аазадың. 29Амдан эгелеп, Бодуңнуң чалчаңның ук-салгалы мөңгеде Сээң хайгааралыңга чорзун дээш, аңаа ачы-буяның хайырлап көрем. Сен, Дээрги-Бурган-Чаяакчы, ол бүгүнү Бодуң чугааладың. Сээң хайырлаан ачы-буяның-биле Сээң чалчаңның ук-салгалы кезээ мөңгеде сайзырап-ла турар болзун!»

8

Давидтиң дайынчы чедиишкиннери

(1 Чыл. 18:1-13)

8^1Элээн үе эрткенде, Давид филистимнерни чылча шаап, томаарткаш, оларның Метег-Гаамма деп хоорайын[*] эжелеп алган. 2Оон ыңай Давид моавтарны база чылча шапкан. Оларны черге чыттыргаш, хендир-биле хемчээп турган. Хендирниң ийи катап узунунга дең болганнарны өлүрүп, а үш катап дең болганнарны амы-тынныг арттырып турган. Моавтар Давидтиң үндүт төлээр чалчалары апарган.

3Цованың хааны, Реховтуң оглу Адраазар Евфрат хемниң унунга бодунуң чагыргазын катап тургузуп аар дээш кел чорда, Давид ону база чылча шаап каан+. 4Давид ол хаанның 1700 аъттыг база 20 000 чадаг шериглерин тудуп алган. Ол дайынчы тергелиг аъттарның балдырларының сиирлерин үзе кезип каапкан+, олардан чүгле чүс аътты бодунга арттырып алган[*]. 5Цованың хааны Адраазарга дузалажыр дээш Дамаскыда чурттап турар арамей чон чедип кээрге, Давид 22 000 арамейни чылча шаап каан. 6Давид арамей хоорай Дамаскыга камгалал шериин тургузуп каан, ынчалдыр арамейлер Давидтиң үндүт төлээр чалчалары апарган. Давид кайнаар-даа баарга, Дээрги-Чаяакчы аңаа тиилелге берип турган. 7Давид Адраазарның улузундан алдын дозуг-камгалалдарын ап алгаш, оларны Иерусалимге эккелген+. 8Адраазарның Бетах база Беротай деп хоорайларындан Давид хаан дыка хөй хүлер ап алган.

9Давид Адраазарның бүгү шериин чылча шаап каан деп, Хаматтың хааны Той дыңнап каапкан. 10Адраазар-биле дайылдашкаш, ону чылча шапканы дээш Давид хаанга байыр чедирип, ону алгап-йөрээри-биле Той хаан бодунуң оглу Иорамны олче чорудупкан, чүге дээрге Той Адраазар-биле дайылдажып турган. Иорам белек кылдыр мөңгүн, алдын база хүлер савалар эккелген. 11-12Давид хаан ол саваларны бүгү-ле чагырып алганы: арамей, моав, аммон, филистим, амалик чоннардан база Реховтуң оглу, Цованың хааны Адраазардан хавырып алганы алдын-мөңгүнү-биле кады Дээрги-Чаяакчыга тураскааткан+.

13Дус шынаазынга+ 18 000 эдом шеригни[*] чылча шапкаш, ээп келгениниң соонда, Давид алдаржый берген. 14Ол бүгү эдом черге камгалал шериин тургузуп каан, ынчалдыр эдом чурттуглар шуптузу Давидтиң чалчалары апарган+. Давид кайнаар-даа баарга, Дээрги-Чаяакчы аңаа тиилелгени берген.

Давидтиң чоок дүжүметтери

(2 Хаан. 20:23-26; 1 Чыл. 18:14-17)

15Давид хаан бодунуң чонун шын шиидип, олар дээш чөптүг чорукту тургузуп, бүгү Израильди чагырып-башкарып турган+. 16Саруйяның оглу Иоав шериглер даргазы турган+. Ахилудтуң оглу Иосафат төөгү бижээчизи турган+. 17Ахитувтуң оглу Садок+ биле Авиафарның оглу Ахимелех – Бурганның бараалгакчылары+, а Серайя – бижээчи турган. 18Иодайның оглу Ванея+ керет, пелет уктуг шериглерниң[*] баштыңчызы турган. А Давидтиң оолдары Бурганның бараалгакчылары турган.

9

Давид болгаш Мемфивосфей

9^1Давид: «Саулдуң өг-бүлезинден арткан кижи ам бар бе? Мен аңаа Ионафан дээш энерел көргүскей эртик мен» – дээн+.

2Саулдуң өг-бүлезинге бараан болган Сива деп чалча кижи турган+. Ону Давидче кыйгыртып эккээрге, хаан: «Сива деп кижи сен сен бе?» – деп айтырган.

Оозу: «Силерниң чалчаңар мен-дир мен» – деп харыылаан.

3Хаан: «Саулдуң салгалдарындан чаңгыс-даа кижи артпаан чүве бе? Мен аңаа Бурганныы дег энерел көргүзүксеп тур мен» – дээн.

Сива хаанга: «Ионафанның аскак оглу бар» – деп харыылаан+.

4Хаан: «Кайдал ол?» – деп айтырган.

Сива: «Ол Лодавар чурттуг Аммиилдиң оглу Махирниң бажыңында турар+» – деп харыылаан.

5Давид хаан ону Лодаварда Аммиилдиң оглу Махирниң бажыңындан сүрдүрүпкен. 6Ионафанның оглу, Саулдуң оглунуң оглу Мемфивосфей+ Давидке чедип келгеш, хаанны хүндүлеп черге чедир мөгейген. Давид: «Мемфивосфей сен сен бе?» деп айтырган.

«Силерниң чалчаңар мен-дир мен» – деп ол харыылаан.

7Давид аңаа мынча дээн: «Кортпа. Сээң ачаң Ионафан дээш мен сеңээ энерелдиг болур мен. Сээң кырган-ачаң Саулдуң шөлдерин сеңээ эгидип бээр мен. Сен мээң-биле кады чемненир сен».

8Мемфивосфей мөгейип кааш, чугаалаан: «Менче кичээнгей салыр хире кым мен мен? Мен дээрге өлген ыттан дээредевес кижи ышкажыл мен».

9Хаан Саулдуң чалчазы чораан Сиваны кыйгырып алгаш, аңаа чугаалаан: «Саулга болгаш ооң өг-бүлезинге чүү хамааржырыл, шуптузун сээң дээргиңниң оглунга берип тур мен. 10Ынчангаш сен, оолдарың база кулдарың ооң черин болбаазыраткаш, ону хандырар кылдыр дүжүдүн эккеп туруңар. А сээң дээргиңниң оглу Мемфивосфей үргүлчү мээң-биле кады чемненир». Сива он беш оолдуг, чээрби кулдуг турган чүве-дир+.

11«Мээң дээрги хааным чалчазы меңээ чүнү чугаалаар болдур, шуптузун күүседир мен» – деп, Сива харыылаан. Ынчалдыр Мемфивосфей, Давид хаанның оолдарының бирээзи дег, ооң-биле кады чемненир апарган.

12Мемфивосфейниң Миха деп бичии оглу бар турган+. Сиваның бажыңында чурттап турар улус шупту Мемфивосфейге бараан болур апарган. 13Ийи буду аскак Мемфивосфей Иерусалимге чурттап турган, чүге дээрге ол хаан-биле кады үргүлчү чемненир турган.

10

Аммон болгаш арамей шериглерни Давидтиң тиилээни

(1 Чыл. 19:1-19)

10^1Элээн үе эрткенде, аммон чоннуң хааны+ өлүп каарга, ооң орнунга оглу Аннон хааннай берген. 2Давид: «Наастың оглу Аннонга энерелден көргүзүп каайн. Ооң ачазы меңээ энерел көргүскен-не болгай» – деп чугаалааш, Аннонга ооң ачазы дээш кажыыдалын илередири-биле бодунуң улузун чорудупкан. Олары аммоннарның чуртунга чедип кээрге, 3аммон нояннар боттарының дээргизи Аннонга: «Давид бодунуң улузун сээң ачаңны хүндүлеп, кажыыдалын илеретсин дээш чорудупкан деп бодаар сен бе? Найысылалывысты хайгыылдап, шинчилеп көрүп алгаш, ооң соонда эжелээр сорулгалыг оларны Давид бээр чоруткан эвес деп бе?» – дээннер. 4Аннон Давидтиң улузун тудуп алгаш, кижи бүрүзүнүң салының чартыын чүлүп каапкаш, хептерин чаяазынга чедир ора кезип каапкаш, дедир чандырыпкан. 5Давидке ол дугайында чугаалаптарга, аажок куду көрдүрген улуска уткуштур чалчаларын чорудупкан. Хаан оларга: «Салдарыңар үнүп келгижеге чедир, Иерихонга туруңар че, ооң соонда чанып кээр силер» – деп дамчыткан.

6Аммоннар Давид оларны көөр хөңнү чок апарган дээрзин билип кааш, Бет-Рехов+ база Цовадан+ 20 000 арамей чадаг шеригни, Мааханың хаанындан 1000 шеригни база Товтан+ 12 000 шеригни хөлезилеп алган чүве-дир. 7Давид ону дыңнап кааш, Иоавты бүгү шыырак шериглери-биле кады ынаар чорудупкан. 8Аммоннар үнүп келгеш, хоорайже кирер эжик-хаалгазының аксынга дайынчы ёзу-биле туруп алганнар, а Цовадан, Бет-Реховтан арамейлер база Товтан, Маахадан шериглер ховуда аңгы туруп алганнар. 9Мурнунда-даа, артында-даа дайзыннары үнүп келгенин көрүп кааш, Иоав бүгү израиль шеригниң аразындан эң-не дээре дайынчыларны шилип алгаш, арамейлерге удур тургузупкан. 10А арткан шериглерни ол акызы Авессага+ дагзып, аммоннарга удур чыскаапкан. 11Иоав акызынга мынчаар чагаан: «Бир эвес арамейлер мени ажып тиилээр деп барза, сен меңээ дузалажыр сен. А бир эвес аммоннар сени тиилээр деп барза, сеңээ мен барып дузалажыр мен. 12Эрес-дидим бол, чонувус дээш, Бурганывыстың хоорайлары дээш чалданыш чок туржур бис. Дээрги-Чаяакчы Боду канчаар күзээрил, ынчалдыр кылзын+». 13Иоав бодунуң шерии-биле арамейлерге удур үнүптерге, олары дезип чорупкан. 14А аммоннар арамейлерниң дезип турарын көргеш, боттары-ла Авессадан дескеш, хоорайынче кирип келгеннер. Оон Иоав аммон черден Иерусалимче ээп келген.

15Арамейлер израильчилерге аштырганын билип кааш, чаңгыс черге чыглып алганнар. 16Адраазар хаан Евфрат хемниң ындында чурттап турар арамей чонну кыйгыртыптарга, олар Хелам деп черге чедип келген. Оларны Адраазар хаанның+ шерииниң даргазы Совак баштап турган. 17Ол дугайында Давидке дыңнадыптарга, ол бүгү израиль шеригни чыып алгаш, Иордан хемни кешкеш, Хеламга чедип келген. Арамейлер Давидке удур чыскаалыпкаш, ооң-биле тулушканнар, 18ынчалза-даа израильчилерден дезипкеннер. Давид арамейлерниң 700 дайынчы тергезин, 40 000 аъттыг шериин узуткап каан. Давид шериг баштыңчызы Совакты база чылча шапкан, ону аңаа өлүрүп каан. 19Адраазарга чагыртып турган бүгү хааннар ооң израильчилерге аштырып алганын билип кааш, израильчилер-биле тайбың керээзин чарып алгаш, оларга чагырты бергеннер. А арамейлер ооң соонда аммоннарга дузалажырындан сестир апарган чүве-дир.

11

Давид биле Вирсавия

11^1Дараазында чылдың эгезинде+, хааннар дайылдажыр дээш үнер үеде+, Давид Иоавты бодунуң улузу-биле кады – бүгү израиль шеригни чорудуптарга, аммоннарны чылча шаап кааш, оларның найысылалы Равваны+ бүзээлеп алганнар. А Давид Иерусалимге артып калган чүве-дир.

2Бир кежээ Давид орунундан тургаш, ордузунуң серизинге агаарлап кылаштап турган. Сери кырындан ол чунуп турар херээженни көрүп каан. Ол херээжен дыка чараш болган чүве-дир. 3Давид ол херээженниң дугайында билип эккээр кылдыр улузунга даалга берген. Аңаа мынча дээннер: «Ол дээрге Элиамның+ уруу, хет аймак-сөөктүг Урияның+ кадайы Вирсавия-дыр+». 4Херээженни эккээри-биле бодунуң айбычыларын чорудуптарга, олар ону эккелген. Давид ооң-биле удуп чыдып алган. (Херээжен бодунуң арыг эвезинден чаа-ла адырлып алган турган чүве-дир.)+ Ооң соонда херээжен чана берген.

5Ол херээжен иштиг апаргаш, Давидче «Иштели бердим» деп сөгледипкен. 6Давид Иоавка: «Менче хет Урияны чорудувут» – деп сөс дамчыдарга, Иоав Урияны Давидче чорудупкан. 7Урия чедип кээрге, Давид оон Иоавтың база шеригниң амыр-кадыының дугайында, дайынның чоруп турарының дугайында айтырган. 8Оон Давид Урияга: «Чангаш, дыштан че» – дээн. Урия хаанның ордузундан үнүп кээрге, ооң соондан улус хаанның сөңнээн аъш-чемин чедирип чорупканнар. 9Ынчалза-даа Урия бажыңынче чанмайн, дээргизиниң чалчалары-биле кады хаанның ордузунуң эжииниң аксынга хонган чүве-дир.

10Давидке: «Урия бажыңынче чанмаан-дыр» – деп сөглеп кээрге, ол Уриядан: «Сен чер чорааш, оруктан келген кижи эвес сен бе? Бажыңыңче чүге чанмадың?» – деп айтырган.

11Урия Давидке: «Бурганның ыдыктыг аптаразы, израиль база иудей шериг – майгыннарда, мээң дээргим Иоав болгаш ооң бүгү кижилери база ажык ховуда турар-дыр. Ындыг таварылгада мен канчап дойлап, кадайым-биле удуур дээш бажыңымче барып шыдаар кижи мен? Хаан узун назылазын, адыңар-биле даңгыраглап тур мен: ындыг чүве кылбас мен!» – дээн.

12Ынчан Давид аңаа: «Бөгүн база маңаа артып кал, а даарта сени мен дедир чорудуптар мен» – дээн. Ынчалдыр Урия ол хүн Иерусалимге артып калган. 13Даартазында Давид Урияны кады дойлаарынче чалааш, аңаа эзиртир арага ижиртип каапкан. Ынчалза-даа кежээ апаарга, Урия дээргизиниң чалчалары-биле кады удуп чыдып алган, бажыңынче чанмаан.

14Эртенинде Давид Иоавче чагаа бижээш+, ону Урияны дамчыштыр чорудупкан. 15Ол чагаада: «Урияны тулчуушкуннуң эң-не берге черинге тургузуп кааш, ол узуткаттырып аар кылдыр оон аткаарлаңар» деп бижип каан болган. 16Ынчангаш Иоав Равва хоорайны бүзээлеп турган үезинде дайзынның эң-не шыырак дайынчылары кайда турарын билип алгаш, Урияны ынаар чорудуп турган. 17Хоорайжылар үнүп кээрге, оларның Иоавка удур тулчуушкунунга Давидтиң шериглеринден чамдык дайынчылар өлүртүп алган. Оларның аразында хет Урия база бар болган.

18Тулчуушкуннуң канчаар чоруп турарының дугайында Иоав Давидке дыңнадыры-биле 19бодунуң айбычызынга мынча деп чагаан: «Кажан сен хаанга тулчуушкуннуң канчаар чоруп турарын чугаалап бээриңге, 20хаан ажына бергеш: „Чүге тулчуушкун үезинде хоорайже ынчаар чоокшулай берген силер? Хоорайның ханаларындан силерже адып, соккулап эгелээрин билбес улус силер бе? 21Иероваалдың оглу Авимелехти канчап өлүрүп каан чүвел? Бир херээжен ооң кырынче ханадан дээрбе дажының бузундузун дүжүр идиптерге, ол Тевецке өлүп калган эвес ийик бе?+ Чүге хоорайның ханазынче ынчаар чоокшулай берген улус силер?“ деп айтыра берзе, „Хет чалчаңар Урия база өлүрткен“ деп харыылаар сен».

22Айбычы кижи Давидке келгеш, Иоавтың чагып кааны ёзугаар шупту чүвени чугаалап берген. 23Айбычы Давидке мынча деп тайылбырлаан: «Ол улустуң күжү бистен артык болгаш, биске удур халдап, ажык шөлче үнүп келген. Ынчалза-даа бис оларны дедир хоорайның хаалгазынче ойладыпкан бис. 24Дайзынның шериглери ча-биле хана кырындан адып эгелээрге, силерниң улузуңарның чамдыызы өлгүлеп калган. Хет чалчаңар Урия база өлүрткен».

25Ынчан Давид элчиге: «Ол бүгү дээш муңгарааш чоор сен. Дайын үезинде хылыш кымга-даа дээптер чүве ышкажыл. Бүгү күжүңнү хоорайга удур чыып алгаш, ону узуткап каг» – деп Иоавты деткип чугаалаарын дааскан.

26Урияның өлүп калганын дыңнааш, ооң кадайы ашаа дээш кажыыдап ыглаан. 27Кажыыдал хүннери эрте бээрге, Давид Урияның кадайын бажыңынга эккеп, кадай кылып аарга, ол аңаа оол божуп берген. Дээрги-Чаяакчы Давидтиң ол чоруун каржы-бак үүлгедиг деп санаан.

12

Нафан медээчиниң Давидти сойгалап илереткени

12^1Дээрги-Чаяакчы Давидче Нафанны чорудупкан+. Нафан Давидке келгеш, мынча дээн: «Бир хоорайга бирээзи бай, өскези ядыы ийи кижи чурттап чораан-дыр. 2Бай кижиниң шээр болгаш бода малы кончуг хөй турган. 3А ядыы кижиниң чаңгыс хоюндан өске чүзү-даа чок турган. Ону ол хураган турда садып алгаш, азырап өстүрүп алган. Хураганы ооң ажы-төлү-биле кады өскен чүве-дир. Ол ооң холундан чем чип, суг ижип, харын-даа ооң хойнунга удуп өскен болгаш, бодунуң уруу-биле дөмей турган. 4Бай кижиге чорумал чедип кээрге, ол бодунуң хоюн азы бода малын келген кижиге чем кылып бээри-биле өзээринден харамнанган. Ооң орнунга ядыы кижиниң чаңгыс хоюн өзээш, чорумалга чем кылып берген чүве-дир».

5Давид ындыг кижиге аажок хорадай бергеш, Нафанга: «Дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен: ындыг чүвени үүлгеткен кижи өлүмге төлептиг! 6Кээргээр сеткил чок болганы дээш, ындыг чүвени кылганы дээш, хой дээш ол дөрт дакпыр төлээр апаар+» – дээн.

7Нафан Давидке мынча дээн: «Ол бай кижи дээрге силер-дир силер! Израильдиң Бурганы Дээрги-Чаяакчы мынча диди: „Сени Мен Израильдиң хааны болур кылдыр шилип алган мен+. Сени Мен Саулдуң холундан камгалап алган мен. 8Сеңээ Мен дээргиңниң ордузун база ооң кадайларын хүлээдип берген мен. Сеңээ Мен Израиль биле Иудеяны берген мен. Бир эвес ол сеңээ эвээш болза, оон-даа хөйнү немеп бергей эртик мен. 9Чүге сен Дээрги-Чаяакчының мурнунга каржы чорук кылып, Ооң сөзүн тооп көрбедиң?+ Хет Урияны сен күчүлеп өлүрүп кааш, ооң кадайын ап алдың. Урияны сен аммоннарның чепсээ-биле узуткап каан болгай сен. 10Ынчангаш сээң үре-салгалың үргүлчү күчүлелге таваржыр. Чүге дээрге сен Мени тооп көрбээн болгаш хет Урияның кадайын ап алган сен“».

11Дээрги-Чаяакчы оон ыңай мынча дээн: «Мен сеңээ хай-халапты бодуңнуң үре-салгалыңның талазындан ыдар мен. Сен көрүп туруңда-ла, сээң кадайларыңны алгаш, чоок кижиңге бериптер мен, ол чырык хүндүс безин олар-биле удуур+. 12Сен үүлгедииңни бүдүү кылган сен, а Мен мону бүгү Израильдиң мурнунга чырык хүндүс көзүлдүр кылыр мен».

13Давид Нафанга: «Дээрги-Чаяакчыга удур бачыт үүлгеткеним шын-дыр» – дээн+. Нафан Давидке: «Дээрги-Чаяакчы сээң бачыдыңны сенден чайладып каапкан, сен бодуң өлбес сен – деп чугаалаан. – 14Ындыг-даа болза, сээң үүлгеткен бачыдың хайы-биле Дээрги-Чаяакчының дайзыннарынга Ону бак сөглээр арганы берген бооруңга, сээң чаа төрүттүнген оглуң чайлаш чок өлүр». 15Ынча дээш, Нафан чана берген.

Давидтиң чаш төлүнүң чок апарганы

Дээрги-Чаяакчы Урияның кадайының Давидке божуп берген оглунуң күжүн суларадыптарга, ол аарый берген. 16Давид Бурганга мөргүп, чем чивейн, чааскаан черге чыдып алгаш+, дүн эрттирген. 17Ооң ордузунуң кол улузу аңаа чедип келгеш, ону черден тургузарга, ынаваан, олар-биле кады чем-даа чивээн. 18Чеди хонук эрткенде, чаш төл чок апарган. Давидтиң чалчалары аңаа чаш төлдүң өлгенин чугаалаарындан кортканнар. Чүге дээрге олар: «Чаш төл дириг турда безин, хаан бисти дыңнавайн турду. Ам канчап аңаа чаш кижиниң чок апарганын чугаалаар бис? Ол ат болза канчаар?» деп бодаан. 19Чалчаларының сымыранчып турарын көргеш, чаш кижи чок апарганын Давид билип каан. Ол чалчаларындан: «Чаш кижи чок апарды бе?» – деп айтырган.

Олары: «Ийе» – деп харыылаан.

20Ынчан Давид черден туруп келгеш, чунуп, үс-биле бажын чаап, эде кеттинип алгаш, Дээрги-Чаяакчының өргээзинге барып тейлеп алган. Ооң соонда ол бодунуң ордузунга баргаш, аңаа чем бээрин негээш, аштанып-чемненип алган.

21Чалчалары оон: «Силер чүге ынчаарыңар ол? Чаш кижи дириг турда, силер чем чивейн, ыглап турдуңар. Ам ол чок апаарга, тургаш, чемненип турар-дыр силер?» – деп айтырган.

22Давид мынча деп харыылаан: «Кажан чаш кижи дириг турда, мен: „Канчап билир, Дээрги-Чаяакчы менче ээ көрнүр болза, чаш кижи дириг артар чадавас“ деп бодааш+, шээрленип, ыглап турдум. 23Ам ол чок апарганда, чүү дээш шээрленир деп мен? Ону эгидип аар харыктыг мен бе? Мен аңаа чеде бээр мен, а ол менче эглип келбес».

24Давид кадайы Вирсавияга баргаш, ону оожуктуруп, ооң-биле удуп, холбашкан. Кадайы иштели бергеш, аңаа оол уруг божуп берген. Оглун Соломон деп адап алган+. Дээрги-Чаяакчы аңаа ынак болгаш, 25Нафан медээчини чорудуптарга, ол аңаа Иедидиа деп атты берген, чүге дээрге Дээрги-Чаяакчы ынчаар күзээн чүве-дир[*].

Аммоннар-биле дайынның төнгени

(1 Чыл. 20:1-3)

26Ол үеде Иоав аммон черниң найысылалы Раввага+ удур дайылдажып тургаш, хаанның шивээзин[*] эжелеп алган. 27Иоав айбычыларын Давидче чоруткаш: «Мен Равваже халдааш, хоорайның ижер суун эжелеп алдым. 28Ынчангаш арткан шериглерни чыып алгаш, хоорайже халдап киргеш, эжелеп ал. Оон башка хоорайны бодум эжелеп аар болзумза, ол мээң адым-биле ададыр апаар» – деп сөгледипкен.

29Давид бүгү шериглерин чыггаш, барып Раввага удур дайылдашкаш, ону эжелеп алган. 30Давид аммон хаанның[*] оваадайын ооң бажындан уштуп алгаш, боду кедип алган. Ол оваадай бир талант алдын деңзилиг болгаш үнелиг даш-биле каастап каан турган чүве-дир. Давид ол хоорайдан дыка хөй олчалыг болган. 31Чурттакчыларын Давид хоорайдан үндүргеш, оларны албадал-биле хирээлер, демир кускун-хаайлар, балдылар тудуп алгаш ажылдаар база тууйбу өрттедир изиг суугулар чанынга ажылдаар кижилер кылып алган[*]. Давид бүгү аммон хоорайларны база ынчалдыр аажылаан. Ооң соонда Давид бодунуң бүгү шерии-биле Иерусалимче ээп келген.

13

Амнон биле Фамар

13^1Элээн үе эрткенде, Давидтиң оглу Амнон Фамар деп чараш кыска хандыкшый берген. А Фамар дээрге Давидтиң өске оглу Авессаломнуң төрээн дуңмазы чүве-дир[*]. 2Бодунуң дуңмазы болур Фамарга хандыкшаанындан хилинчектенип, Амнон аарый берген. Амнон ооң-биле чүнү-даа канчап шыдавас болган, чүге дээрге Фамарга кым-даа дегбээн, арыг кыс турган. 3Давидтиң акызы Шиманың+ оглу Ионадав+ Амноннуң эжи турган. Ол кончуг кажар кижи чүве-дир.

4Ионадав Амнондан: «Хаанның оглу, сен чүге хүн келген тудум-на арып турар апардың? Чылдагаанын меңээ чугаалап көрем» – деп айтырган.

Оозу: «Авессаломнуң дуңмазы Фамарга ынакшый бердим» – деп харыылаан.

5Ионадав аңаа: «Орунга чыдып алгаш, аарыычаңнай бер. Ачаң сени көөр дээш чедип кээрге: „Мээң дуңмам Фамар мен көрүп чыдырымда, чемден белеткээш, мени боду чемгерзин“ деп чугаала» – деп сүмелээн.

6Амнон орунга чыдып алгаш, аарыычаңнай берген. Хаан ону көөр дээш чедип кээрге, Амнон аңаа: «Мээң дуңмам Фамар чедип келгеш, меңээ чиир кылдыр, көрүп чыдырымда, бичии далгандан быжырып бергеш, мени боду чемгерзин» – дээн.

7Давид: «Акың Амноннуң бажыңынга баргаш, аңаа чемден кылып берип көрем» – деп Фамарже сөгледипкен. 8Фамар аарып чыдар акызы Амноннуң бажыңынче чорупкан. Ол далганны нугааш, акызы көрүп чыдырда, ону быжырыпкан. 9Паштан далганны ап бээрге, акызы чивес болган. Амнон: «Бажыңдан шупту улус үне берзин» дээрге, кым-даа артпайн үнүп чоруй барган. 10Ынчан Амнон Фамарга: «Чемиңни мээң удуур өрээлимче эккелгеш, мени чемгерип көрем» – дээн. Фамар быжырып алган далганын акызының удуур өрээлинче эккелген.

11Далганны чизин дээш чедире бээрге, Амнон Фамарны сегирип алгаш: «Дуңмам, бээр кел, мээң-биле чыдып алам» – дээн.

12Фамар: «Чок, акый. Мени албадавайн көр. Израиль чон аразынга ындыг чүве турбас ужурлуг. Ындыг сээдең үүлгедиг кылбайн көр+. 13Бужартай бергеш, оон канчаар мен? А сен, сен Израильде сээдең-бак кижилерниң бирээзи деп санаттырар сен. Хаан-биле чугаалажып көр даан. Ол мени сеңээ бээринден ойталавас-тыр ийин» – деп дилээн.

14Ынчалза-даа Амнон ону дыңнаарын күзевээн. Ол оон күштүг болгаш, Фамарны күштеп-чазарлап каапкан. 15Ооң соонда Амнон ону кедергей көөр хөңнү чок апарган. Аңаа ынак турганындан-даа артык кылдыр көрбестей берген. Амнон аңаа: «Тур, моон ырап чор!» – дээн.

16Фамар: «Чок, мени ойладыры дээрге мээң-биле ам чаа-ла кылып каан үүлгедииңден-даа артык каржы чорук-тур ол» – деп аңаа чугаалаан.

Ынчалза-даа Амнон ону тооваан. 17Ол бодунуң чалчазын кыйгырыпкаш: «Бо чүвени моон үндүр ойладыпкаш, ооң соондан эжикти эки дүкчүп каг» – дээн. 18Чалча оол Фамарны үндүр ойладыпкаш, ооң соондан эжикти хаап алган.

Фамар онзагай чараш хептиг чораан. Ындыг хепти хаанның кыс уруглары кедер турган. 19Фамар качыгдалдан бажынче хүл чаштынып алгаш, бодунуң кедип чорааны чараш хевин ора соп алгаш, бажын туттунуп алган ыглап-сыктап чораан. 20Акызы Авессалом: «Акың Амнон сээң-биле турду бе? Ам канчаар сен, дуңмам, ону ыыттава. Ол дээрге сээң акың ышкажыл. Эмин эрттир муңгарааш канчаар сен» – деп Фамарга чугаалаан. Фамар акызы Авессаломнуң бажыңынга кагдырган херээжен бооп чурттап чораан.

21Давид хаан ол болуушкунну дыңнааш, аажок ажынып-хорадаан. 22А Авессалом Амнонга эки-даа, багай-даа чүве чугаалаваан. Ооң дуңмазы Фамарны күштеп-чазарлап кааны дээш, ол Амнонну көөр хөңнү чок турган.

Авессаломнуң Амнондан өжээн негээни

23Ийи чыл эрткен. Эфрем чериниң кызыгаарында Ваал-Гацорга Авессаломнуң хоюнуң кыргылдазы болган. Авессалом хаанның оолдарын шуптузун ынаар чалаан[*]. 24Авессалом хаанга келгеш: «Силерниң чалчаңар мен бөгүн хоюм кыргыдып тур мен. Дүжүметтериңер-биле кады ынаар барбас силер бе?» – деп айтырган.

25«Чок, оглум, – деп, хаан чугаалаан. – Сеңээ берге болбазын дээш, бис шуптувус ынаар барбас бис». Авессалом дилээрге-даа, ол ынаар баарындан ойталаан. Ынчалза-даа ол оглун алгап-йөрээп каан.

26Ынчан Авессалом: «Оода акым Амнон бистиң-биле кады барзын» – дээн.

Хаан оон: «Ооң ынаар барган херээ чүл?» – деп айтырган. 27Авессалом дилеп туруп бээрге, хаан Амнонну болгаш бүгү өске тажыларны чорудупкан. 28Авессалом бодунуң чалчаларынга мынча деп чагып каан: «Көрдүңер бе, Амноннуң эзирии улгаткаш, хөөрей бээрге, мен силерге „Амнонче халдаңар“ дээримге, ону өлүрүп каар силер. Кортпаңар. Мен силерге дужаап тур мен, эрес-дидим болуңар». 29Авессалом канчаар дужааганыл, чалчалары ынчалдыр Амнонну аажылаан. Бүгү өске тажылар элчигеннерин мунупкаш, дезе берген.

30Олар орукка чоруп олурда, тажыларны Авессалом шуптузун өлүрүп каапкан, олардан кым-даа дириг артпаан деп дамчыыр чугаа Давидтиң кулаанга чеде берген чүве-дир. 31Хаан туруп келгеш, качыгдалдан хевин ора соп каапкаш+, черже барып ушкан+. Ооң чанынга турган дүжүметтери база хептерин ора соккулап каапкан. 32Давидтиң акызы Шиманың оглу Ионадав+ мынча дээн: «Мээң дээрги хааным бодунуң оолдарын шуптузун өлүрүп каан деп бодавазын. Чүгле чаңгыс Амнон өлүп калган. Чүге дээрге дуңмазы Фамарны күштеп каапкан хүнден эгелеп, Авессалом ону өлүрер деп бодап алган турган. 33Ынчангаш мээң дээрги хааным хей черге дүвүреп, оолдары шупту өлүп калган деп бодавазын. Чүгле чаңгыс Амнон өлүп калган».

34А Авессалом ол үеде дезип чоруй барган.

Хайгыылга турган оол көрүптерге, барыын чүкте дагның ийинден дыка хөй чон чоруп орган. 35Ионадав хаанга: «Хаанның оолдары чоруп олур. Шупту чүве силерниң чалчаңарның чугаалааны дег болган-дыр» – дээн. 36Ол чугаалап доозары билек, тажылар ыы-сыылыг бо кирип келгеннер. Хаан болгаш ооң дүжүметтери база аажок качыгдап ыглашканнар.

37Авессалом дезип чоруткаш, Аммиудтуң оглу, гессур хаан Талмайга чеде берген+. А Давид оглу дээш хөй хүннер иштинде качыгдап ыглаан. 38Авессалом дезипкени Гессурга үш чыл чурттаан. 39Давид Амноннуң өлгениниң соонда оожургай бергеш, Авессаломну истеп-сүрерин соксаткан чүве-дир.

14

Иоавтың Авессаломну эгиткени

14^1Хаан Авессаломну сактып, ону бодап турар дээрзин Саруйяның оглу Иоав эскерип турган. 2Иоав Текоя хоорайдан+ угаанныг херээжен келдиртип алгаш, аңаа мынча деп чугаалаан: «Кажыыдал хевинден кедип алгаш, ыглаачаңнаар сен. Олива үзү чагдынып шеверленме, элээн хөй хүннер дургузунда мөчээн кижи дээш ыглап каапкан кажыыдалдыг кижи ышкаш кылдыр алдынар сен. 3Хаанга чеде бергеш, мынча дээр сен...» – дээш, Иоав ол херээженге чүнү чугаалаарын айтып берген.

4Текоя чурттуг херээжен хаанга чедип келгеш, черге чедир мөгейгеш: «О, хаан, меңээ дузалап көрүңер!» – дээн+.

5Хаан: «Чүге келдиң?» – деп айтырарга, ол херээжен мынча дээн: «Ашаам өлүп калган дулгуяк-тыр мен. 6Силерниң чалчаңар мен ийи оолдуг турган мен. Чарыпкы дег кым-даа чок ээн ховуга олар чокшу бергеш, бирээзи өскезин өлүрүп каан. 7Ам бо-дур, силерниң чалчаңарга удур бүгү төрел аймак тура халаан: „Акызының тынынга четкен өлүрүкчүнү биске бер! Бис акызының өжээнин негеп, ону өлүрүп каар бис. Ооң салгакчы болганы кандыг хамаан чүвел?“ – дээрлер-дир. Чер кырынга мээң ашаамның салгалының адын арттырбас дээш, шак ынчалдыр олар мээң сөөлгү көзүмнү өжүрүп каары ол-дур».

8Хаан аңаа: «Дүвүревейн бажыңыңче чана бер. Сээң айтырыыңга хамаарыштыр дужаалдан берип каар мен» – дээн.

9Текоя чурттуг херээжен хаанга: «Дээрги хааным, ол дээш шупту кем-буруу меңээ база мээң төрел бөлүүмге онаашкай аан+, а хаан болгаш ооң дүжүлгези буруу чок болур» – дээн.

10Хаан херээженге: «Бир эвес сеңээ удур чүве чугаалаар кижи бар болза, ону меңээ эккелзин. Ооң соонда ол сеңээ дегбес апаар».

11Херээжен: «Өжээн негекчилери+ мээң оглумну өлүрбезин дээш, Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап көрүңерем, хааным» – дээн.

Хаан аңаа: «Дириг Дээрги-Чаяакчының ады-биле даңгыраглап тур мен: сээң оглуңнуң бажындан чаңгыс дүк безин кээп дүшпес+» – деп харыылаан.

12«Дээрги хаанымга чаңгыс сөс чугаалаарын чалчаңар меңээ чөпшээреп көрүңер» – деп, херээжен дилээн.

Хаан: «Чугаала че» – дээн.

13Херээжен: «Чүге силер Бурганның чонунга удур ындыг бодалдыг силер? Ынчаар чугаалап тура, хаан бодун буруудадып турар эвес деп бе? Чүге дээрге хаан үндүр ойлаттырыпканы кижини эгидип албаан-на болгай. 14Бис шупту өлүп каар бис. Черже төпкеш, дедир чыып алыры болдунмас сугга дөмей-дир бис+. Ынчалза-даа Бурган бистиң амы-тынывысты үспейн, кагдырган кижиден безин Боду ойталавазын күзеп турар-дыр. 15Мен хаанымга бо сөстерни чугаалаар дээш келдим, чүге дээрге мен чондан корга бердим. Силерниң чалчаңар мен: „Хаан-биле чугаалажып көрейн адырам, канчап билир, мээң дилээмни ол күүседиптер чадавас. 16Хаан мени дыңнааш, оглум биле мени Дээрги-Чаяакчының берген черинге артпас кылдыр узуткаар дээн улустан адырып, камгалап каар чадавас боор“ деп бодадым. 17Ынчангаш силерниң чалчаңар чугаалап турары бо-дур: дээрги хаанымның сөзү меңээ оожургалды эккээр болзун, чүге дээрге мээң дээрги хааным, Бурганның төлээзи дег+, эки-бакты ылгап билир болгай. Дээрги-Чаяакчы кезээде силерниң-биле кады болзун!»

18Хаан херээженге: «Мен сенден бир чүве айтырарымга, чажырбайн харыылаар сен» – дээн.

Херээжен: «Мээң дээрги хааным, айтырыңар, ажырбас» – деп харыылаан.

19Хаан: «Бо бүгү чүүл Иоавтың киржилгези-биле болуп турар эвес бе?» – деп айтырган.

Херээжен мынча деп харыылаан: «Узун назылыг болуңар, мээң дээрги хааным, силерниң чугааңардан кижи оң-даа, солагай-даа талазынче ойлап шыдавас-тыр. Ийе, силерниң чалчаңар Иоав чүнү чугаалаарын айтып бергеш, мени бээр чорудупту. 20Силерниң чалчаңар Иоав амгы байдалды өскертир сорулгалыг ону кылган. Чер кырында чүү болуп турарын шуптузун билириниң талазы-биле мээң дээргим, Бурганның төлээзи дег+, угаанныг болгай».

21Ынчан хаан Иоавка: «Ындыг-дыр, сээң күзээниң ёзугаар кылыр мен. Барып, оолду – Авессаломну бээр эккел че» – деп чугаалаан.

22Иоав черге чедир мөгейгеш, хаанны алгап-йөрээгеш, мынча дээн: «Дээрги хааным, бөгүн мен силерниң менче ээ көрүнгениңерге бүзүредим, чүге дээрге мээң дээрги хааным бодунуң чалчазының дилээн хандырган-дыр». 23Иоав Гессурже чоруткаш+, Авессаломну Иерусалимче эккелген. 24А хаан: «Ол бажыңынче чоруй барзын, меңээ ол ужурашпазын» – дээн. Авессалом бажыңынче чоруй барган, хаанга ужурашпаан.

Авессаломнуң адазы-биле эптешкени

25Бүгү Израильде Авессаломга чедер чараш эр кижи чок турган. Оон артык чаражын мактаткан эр кижи-даа турбаан чүве-дир. Тейинден таваңгайынга чедир ооң четпес чүвези черле чок турган. 26Бажын чылдың-на таартып ап турган, чүге дээрге бажының дүгүнүң сырыйындан ол аартай бээр турган. Бажының дүгүн кыргыдыпкаш, деңзилээрге, ооң аары хаанның деңзилээр хемчээли-биле 200 шекел чеде бээр турган. 27Авессаломдан үш оол, чаңгыс кыс төрүттүнген. Уруунуң адын Фамар дээр+. Ол кончуг чараш херээжен турган чүве-дир.

28Авессалом Иерусалимге ийи чыл чурттааш, хаанга ужурашпаан. 29Авессалом Иоавты хаанче чорудар дээш, улус сүрдүрүпкен, ынчалза-даа Иоав аңаа кээринден ойталаан. Авессалом катап улус чорудуптарга, база катап ойталап каапкан. 30Ынчан Авессалом бодунуң чалчаларынга: «Мээң шөлүмнүң чанында Иоавтың шөлүн көрүп тур силер бе? Ында ооң арбайы өзүп турар. Ону барып өрттедиптиңер» – дээн. Авессаломнуң чалчалары ол шөлдү барып өрттедипкен.

31Иоав тургаш, Авессаломнуң бажыңынга чедип келгеш: «Сээң чалчаларың чүге мээң шөлүмнү өрттедипти?» – деп айтырган.

32Авессалом Иоавка: «Сен хаанга баргаш, мынча деп айтырзын дээш сени сүрдүрүп турдум: „Мен Гессурдан чүге чедип келген кижи мен? Мен аңаа артып калган болзумза, эки турган-дыр. Мен хаанның арнын көрүксеп тур мен. Бир эвес мен буруулуг кижи болзумза, мени өлүрүп калыңар+“» – деп чугаалаан. 33Иоав хаанга Авессаломнуң сөстерин дамчыткан. Хаан Авессаломну кыйгыртыпкан. Ол хаанга чедип келгеш, черге чедир мөгейген. Хаан Авессаломну ошкап каан.

15

Авессаломнуң сүлчээзи

15^1Элээн үе эрткенде, Авессалом аъттарлыг, чуузалыг болгаш үдеп чоруур бежен камгалал шериглиг апарган+. 2Ол эртенниң-не тургаш, хоорайже кирер хаалга аксында орук кыдыынга туруп аар турган+. Кандыг-бир кижи бодунуң чаргызын хаанга дыңнадыр дээш кел чыдырда, Авессалом ону кыйгырып алгаш: «Кайы хоорайдан сен?» – деп айтырар турган. Келген кижи: «Силерниң чалчаңар Израильдиң ындыг-бир аймаандан» – деп харыылаар. 3Ынчан Авессалом: «Сээң чаргың шынныг болгаш чөптүг-дүр, ынчалза-даа хаанның улузунуң сени дыңнаар чайы чок-тур» – дээр. 4Ол мынча деп уламчылаар: «О, бир эвес мени бо чурттуң баштыңчызы кылып каан болза!+ Ынчан хомудалдыг, чаргылыг кижи бүрүзү меңээ кээрге, мен шыны-биле шиидип турбас мен бе». 5Кым-бир кижи аңаа сөгүрүүр дээш чедип кээрге, Авессалом холдарын чада туткаш, ону куспактап, ошкап каар турган. 6Чаргызын шиитпирлезин дээш хаанга кээп турган бүгү израильчилерге хамаарыштыр Авессалом ынчаар алдынып турган. Ынчалдыр ол бүгү израильчилерниң чүрээн тудуп эгелээн.

7Дөрт чыл[*] эрткенде, Авессалом хаанга: «Дээрги-Чаяакчыга берген даңгыраамны күүседири-биле Хевронче баргаш кээрин меңээ чөпшээреп көрүңер. 8Силерниң чалчаңар мен арамей чоннуң Гессурга чурттап тургаш: „Бир эвес Дээрги-Чаяакчы мени Иерусалимче эгидиптер болза, Аңаа өргүл кылыр мен“ деп даңгырак берген мен болгай» – дээн+. 9Хаан: «Амыр-тайбың чорувут» – деп чөпшээрээрге, Авессалом Хевронче дораан чорупкан.

10Авессалом Израильдиң бүгү аймактарынче бодунуң улузун бүдүү чорудуп тура: «Кажан силер мыйыс эдиски үнү дыңнап кааш-ла: „Авессалом Хевронга хаан апарган!“ деп чарлаар силер» – дээн. 11(Авессалом-биле кады Иерусалимден 200 кижи чорупкан. Чалаарга, олар чүнү-даа билбейн, ак сеткил-биле чорупкан чүве-дир.) 12Авессалом өргүлдер кылып тургаш, Давидтиң Гило+ чурттуг сүмелекчизи Ахитофелди+ ооң хоорайындан үндүр бодунче кыйгыртып алган. Сүлчээ ынчалдыр улам күштелип, Авессаломнуң талалакчылары улам-на көвүдеп орган+.

Давидтиң Иерусалимден дезипкени

13Давидке бир медээчи чедип келгеш: «Израильчилер Авессаломнуң талазынче чайгылып турлар» – дээн+. 14Давид Иерусалимге кады турган бүгү дүжүметтеринге: «Туруңар, дезип чоруптаалыңар!+ Оон башка Авессаломдан камгаланыр кандыг-даа аргавыс чок-тур. Далажыңар, маңаа турувуста, бисти тудуп алгаш, ат кылып, хоорайның чурттакчыларын өлүрүп каапса канчаар» – дээн. 15Давидтиң улузу: «Дээрги хаанывыс чүү деп шиитпирлээрил, чалчаларыңар бис ону күүседиринге белен бис» – дээн.

16Хаан бүгү өг-бүлезин эдерткеш, шимчеп үнүпкен. Чүгле он кул-кадайын бодунуң ордузун ээлеп карактаары-биле каапкан+. 17Бүгү чадаг улузунга үдеттирген хаан элээн черни эрткеш, хоорайның кыдыкы бажыңының чанынга доктаап турупкан. 18Хаанның бүгү дүжүметтери база керет, пелет уктуг камгалакчылары+ ооң чанынга чоруп орган. А Гефтен келген 600 шериг шуптузу ооң мурнунга чоруп орган.

19Хаан Гефтен келген Иттайга: «Сен чүге бистиң-биле кады чорууруң ол? Дедир чорупкаш, демги хаан-биле артып кал, чүге дээрге сен төрээн чериңден үндүр ойлаттырган даштыкы кижи ышкажыл сен. 20Сен дүүн чаа-ла келдиң. А бөгүн сени мен бистиң-биле кады чор деп албадаар мен бе? Мен бодум баш углаан черже баар мен. Бодуңнуң чаңгыс чер чурттугларыңны алгаш, дедир чорувут. Дээрги-Чаяакчы сеңээ энерелдиг болгаш шынчы болзун» – дээн.

21Иттай хаанга мынча деп харыылаан: «Дириг Дээрги-Чаяакчының-даа, мээң дээрги хаанымның-даа ады-биле даңгыраглап тур мен: мээң хааным каяа-даа чорда, чалчаңар мен өлүр-даа болзумза, база кады чоруур мен+».

22Давид Иттайге: «Ындыг-дыр, чоруулу че» – дээн. Гефчи Иттай бодунуң бүгү улузу-биле, бүгү ажы-төлү-биле кады чорупкан. 23Черниң бүгү чурттакчылары ыыткыр ыглап турган. Бүгү шериг хаан-биле Кедрон хемни эрткеш+, ээн кургаг ховуже углаан орукче үнүп келген.

Бүзүрелдиг дузалакчыларын Давидтиң Иерусалимче чорудупканы

24Садок+ болгаш ооң-биле турган бүгү левиттер Бурганның ыдыктыг аптаразын көдүржүп эккелгеш, салып каарга, Авиафар бараалгакчы+ бүгү шериг хоорайдан төндүр үнгүже, өргүл салып турган[*]. 25Хаан Садокка: «Бурганның аптаразын хоорайже дедир аппар. Бир эвес Дээрги-Чаяакчы менче ээ көрнүр болза, Ол мени катап эгидиптер. Ынчан мен ыдыктыг аптараны база ооң турар черин көөр мен. 26А бир эвес Ол: „Сен Мээң сеткилимге таарышпаан сен“ дээр болза, ам канчаар, мени канчаарын Ол Боду билгей аан+» – дээн. 27Оон хаан Садок бараалгакчыга мынча деп чугаалаан: «Көр даан, оглуң Ахимаасты база Авиафарның оглу Ионафанны+ эдертип алгаш, хоорайже амыр-тайбың чорувут. Оолдарыңарны ийилдирзин эдерткилеп ал. 28Мен силерден медээни ээн кургаг ховуда хемниң кежиг аксынга манаар мен, көрдүңер бе». 29Садок биле Авиафар Бурганның аптаразын Иерусалимче эккелгеш, аңаа артып калганнар.

30Давид Елеон даанче+ үнүп бар чорааш, ыглап чораан. Ол качыгдалдан бажын шып алган+ болгаш кызыл-даван чораан. Ооң кады чораан улузу шуптузу база баштарын шыпкылап алган, ыглажып кылаштап чораан. 31Кажан Давидке: «Ахитофел Авессалом-биле сүлчээлешкен улус аразында-дыр» – деп дыңнадыптарга, ол: «Дээрги-Чаяакчы! Ахитофелдиң сүмезин будалдырып көрем!+» – деп чалынган.

32Давид даг кырында Бурганга мөгейиишкин кылыр черге үнүп кээрге, аңаа уткуштур архи уктуг+ Хусий деп кижи чоруп орган. Ол бодунуң хевин качыгдалдан ора сопкан, бажында довурак-доозун чажып алган болган. 33Давид аңаа мынча дээн: «Бир эвес сен мээң-биле чоруур болзуңза, меңээ аартык апаар сен+. 34А бир эвес сен дедир хоорайже баргаш, Авессаломга: „Силерниң чалчаңар болуйн, хаан. Мооң мурнунда силерниң ачаңарның чалчазы чордум, а ам силерниң чалчаңар болуйн“ дээр болзуңза, Ахитофелдиң сүмезин будап каапкаш, меңээ дузалап болур сен+. 35Ында сээң-биле кады Бурганның бараалгакчылары Садок биле Авиафар база бар. Хаанның ордузунга чүнү дыңнаар-дыр сен, шуптузун оларга дамчыдып берип турар сен. 36Ында Садоктуң оглу Ахимаас база Авиафарның оглу Ионафан бар. Оларны дамчыштыр дыңнаан бүгү медээлериңни менче дамчыдып турар сен+».

37Авессалом Иерусалимче кирип келгенде, Давидтиң өңнүү Хусий+ база хоорайже ээп келген чүве-дир.

16

Давид болгаш Сива

16^1Давид даг бажындан элээн чавызап бадып келгенде, аңаа Мемфивосфейниң чалчазы Сива уткужуп келген+. Ол ийи элчигенде 200 хлеб, чүс шарыг үзүм, чүс шарыг фига база хөм савада арага чүдүрүп алган чораан. 2Хаан: «Ону канчаарың ол?» – деп айтырган.

Сива тургаш: «Элчигеннерни хаанның өг-бүлезинге чорук кылып мунзун дээш, хлеб болгаш чимистерни чалчалары чизин дээш, а араганы ээн кургаг ховуда шылап турупкан улус ишсин дээш аппар чыдыр мен» – деп харыылаан+.

3Хаан: «А сээң дээрги хааныңның оглу+ кайыл?» – дээн.

Сива хаанга: «Ол Иерусалимде артып калды. „Ам-на израильчилер мээң кырган-ачамның чагыргазын меңээ эгидип бээр боор“ деп ол бүзүреп турар кижи» – деп чугаалаан+.

4Ынчан хаан Сивага мынча дээн: «Дыңна. Мемфивосфейге хамааржыр чүү-ле бар-дыр, ол бүгү ам сээңии болзун».

Сива черге чедир мөгейгеш: «Дээрги хааным, силерниң менче ээ көрүнгениңер моон соңгаар база уламчылаар болзун!» – деп четтиргенин илереткен.

Давид болгаш Шимей

5Давид хаан Бахуримге чедип келгенде, оон Саулдуң төрел бөлүүнге хамааржыр бир кижи үнүп келген. Ооң ады Гераның оглу Шимей. Ол Давидти бак сөглеп чоруп орган. 6Давидти ооң шериглери долгандыр камгалап чорда-ла, ону база ооң дүжүметтерин Шимей даш-биле соккулап турган. 7Ол Давидти: «Моон ырап чор! Моон ыра, дүржок, ханга борашкан чүве! – деп сөглеп турган. – 8Дээрги-Чаяакчы дүжүлгезин ээлээниң Саулдуң өг-бүлезиниң төккен ханы дээш сени шиидип турары бо-дур. Ынчангаш эрге-чагырганы сээң оглуң Авессаломнуң холунга хүлээдипкени ол-дур. Ханга борашкан-дыр сен, ат болур сен!»

9Саруйяның оглу Авесса+ хаандан: «Бо кончуг өлген ыттың мээң дээрги хаанымны чүге бак сөглеп турары ол? – деп айтырган. – Мен баргаш, ооң бажын одура шааптайн, чөпшээреп көрүңер» – деп дилээн.

10Хаан: «Ол мээң-даа, силерниң-даа херээңер эвес-тир, Саруйяның оолдары+. Бир эвес Дээрги-Чаяакчы „Барып, Давидти бак сөгле“ дээн болза, аңаа удур „Чүге сөглеттинип тур сен?“ деп шыдаар кижи бар эвес» – дээн. 11Авессага болгаш бодунуң чалчаларынга Давид мынча дээн: «Бодумнуң-на төрүп каан оглум мээң амы-тынымга чедиксеп турар-дыр. Ындыг болганда, бо вениаминчиниң дугайында чүнү чугаалаар боор. Чоор силер ону! Дээрги-Чаяакчы дужааган болганда, сөглеттинип турар ыйнаан. 12Канчап билир, Дээрги-Чаяакчы мээң човалаңымны көрүп кааш, бөгүн ол кижиниң каргыжының орнунга меңээ ачы-буян бээр чадавас». 13Давид бодунуң улузу-биле оруун уламчылап чорупкан, а Шимей оларга чергелештир дагның эдээ-биле кылаштааш, Давидти бак сөглевишаан, даш-биле соккулап, олче довурак чажып чораан.

14Хаан болгаш ооң улузу шаг-шинээ төнүп, хемниң кежиг аксынга чедип келгеш, аңаа дыштаныры-биле доктаап алган.

Авессалом Иерусалимде

15Ол үеде Авессалом болгаш бүгү израильчилер Иерусалимче кирип келген, оларның аразында Ахитофел база чораан. 16Давидтиң өңнүү архи уктуг Хусий+ Авессаломга чедип келгеш: «Хаан делгерезин! Хаан делгерезин!» – дээн+.

17Авессалом Хусийден: «Кончуг өңнүүңге бердингениң ол бе кай? Чүге ооң-биле кады чорбадың?» – деп айтырган.

18Хусий Авессаломга мынча деп харыылаан: «Чок, мен Дээрги-Чаяакчының болгаш бүгү израиль чоннуң шилип алган кижизиниң талазында мен. Мен силер-биле артар мен. 19Оон аңгыда мен кымга бараан боор мен? Ачаңарның оглунга эвес бе? Силерниң ачаңарга канчаар бараан бооп чораан мен, ынчалдыр силерге бараан боор мен».

20Оон Авессалом Ахитофелден: «Биске сүмеден кадып көр. Ам чүнү канчалзывысса экил?» – деп айтырган.

21Ахитофел мынча деп сүмелээн: «Ачаңарның ордуну ээлеп карактаары-биле арттырып каан кул-кадайлары-биле холбажып удуңар+. Ынчан бүгү Израиль силерни ачаңарның мурнунга бужар кижи апарган деп билип каар. Ынчангаш силерниң талаңарда турар хамык чоннуң холу дыңзый бээр».

22Авессаломга ордунуң серизиниң кырынга майгын тип бергеннер. Ол бүгү израиль чон көрүп турда, ачазының кул-кадайлары-биле удуур дээш майгынче кирген+.

23Ол үеде Ахитофелдиң берип турган сүмелерин Бурганның Бодунуң сөглээн сөзүнге дең деп санап турган. Давид-даа, Авессалом-даа ооң сүмезин ынчалдыр үнелеп дыңнаар турган.

17

Хусийниң Авессаломну будулдурганы

17^1Ахитофел Авессаломга мынча дээн: «12 000 шеригден шилип аарын меңээ чөпшээреп көрүңер. Бо дүне мен Давидти сүрүп чоруптайн. 2Амдыызында ол могап-турупкан болгаш кошкак турда, ону мен коргудуптарымга, ооң бүгү улузу тарады маңнажы бээр болдур ийин. Мен чүгле хаанны өлүрүп кааш, 3бүгү чонну силерже ээлдириптер мен. Олар ону эдергени дег, силерже база эглип кээр. Силер ол чаңгыс кижиниң өлүмүн күзеп туруңарда, өске улус бүрүн артсын». 4Ол сөстер Авессаломга болгаш Израильдиң бүгү баштыңнарынга дыка таарышкан.

5Ынчалза-даа Авессалом: «Архи уктуг Хусийни+ кыйгырыптыңар, ол чүү дээр эвес, дыңнап көрээлиңер» – дээн. 6Хусий чедип кээрге, Авессалом: «Ахитофел ындыг сүме катты. Ооң чугаазын ёзугаар кылыр бис бе? Бир эвес хоржок деп бодаар болзуңза, сүмең кадып көрем» – деп оон айтырган.

7Хусий Авессаломга: «Ахитофел бо удаада багай сүме берген-дир. 8Силер ачаңарны болгаш ооң улузун билир болгай силер. Олар күштүг дайынчылар болгай. Ам олар, ховуда оолдарын хунааткан кыс адыг дег+, ажынып-хорадап турарлар. Ачаңар дээрге дуржулгалыг дайынчы болгай, ол шериглер-биле кады аңаа хонуп-даа чытпас-тыр ийин. 9Ам ол куйда азы кандыг-бир черде чашты берген чыдар. Кажан силерниң шериглериңерниң чамдыызы бир дугаар тулчуушкунда өлүр болза, ону дыңнаан улус: „Авессаломну эдерип чорутканнар чылча шаптырган-дыр“ дижир болгай. 10Ынчан арзылаң дег чүректиг эң-не эрес-дидим дайынчы безин корга бээр, чүге дээрге силерниң ачаңар күчүлүг дайынчы, а ооң шериглери эрес-дидим улус дээрзин бүгү Израиль билир болгай.

11Ынчангаш мен силерге мону сүмелээр-дир мен: бүгү израиль черден – Дандан Беэр-Шевага чедир+ – далайның элезини дег, хөй санныг аг-шериг силерге чыглып келзин. Оларны силер бодуңар тулчуушкунче баштап кириңер. 12Ынчан бис Давид каяа-даа чаштып чыдырда, аңаа удур үнүп, шалыңның черге дүжери дег бүзээлээш, халдаар бис. Ол боду-даа, ооң шериглериниң чаңгызы-даа дириг артпас. 13Бир эвес ол хоорайже кире бээр болза, бүгү Израиль ол хоорайже хендирлер эккээр. Ынчан бис ону үрээш, чаңгыс-даа даш артпас кылдыр хемче киир сөөртүр бис».

14Авессалом болгаш бүгү израильчилер: «Архи Хусийниң сүмези Ахитофелдиинден эки-дир» – дишкеннер. Авессаломга хора чедирер дээш, Ахитофелдиң чөптүг сүмезин Дээрги-Чаяакчы ынчалдыр будап каан чүве-дир+.

Хусийниң Давидче медээ чорутканы

15Бурганның бараалгакчылары Садок биле Авиафарга Хусий мынча дээн: «Ахитофел Авессаломга болгаш Израильдиң баштыңнарынга ынчал-мынчал деп сүмелээн, а мен аңаа ынчал-мынчал деп өскээр сүмеледим. 16Ынчангаш Давидче дүрген: „Ээн кургаг ховуда хемниң кежиг аксынга бо дүне хонма. Канчап-даа тургаш, хемни кеже бер“ – деп дамчыдыңар. Оон башка хаан болгаш ооң хамык улузу узуткаттырар».

17Ионафан биле Ахимаас+ хоорайга көстүрүнден сестир болгаш, Эн-Рогел+ деп кара суг кыдыынга турганнар. Бир чалча херээжен чүү болуп турарын дамчыдып чугаалаарга, олар Давидче дыңнадыр ужурлуг турганнар. 18Оларны бир оол көрүп кааш, Авессаломга чугаалапкан. Ынчалза-даа олар кончуг дүрген чорупкаш, Бахуримге чедип келгеш, бир кижиниң бажыңының чанында казып каан кудук иштинче кирип, чаштына берген. 19Бажыңның ээзи херээжен кудук кырынга шывыг хере чадыпкаш, ооң кырынга тараа чажып каан. Ынчангаш чүү-даа эскертинмес болган+.

20Авессаломнуң улузу ол бажыңга келгеш, херээженден: «Ахимаас биле Ионафан канчалды?» – деп айтырган. Херээжен оларга: «Олар хемни кеже бердилер» – дээн. Демгилери дилеп-дилеп, кымны-даа тыппайн, Иерусалимче дедир чана берген.

21Улус чоруй баарга, Ахимаас биле Ионафан кудуктан үнүп келгеш, Давид хаанга баргаш: «Дүрген тургаш, хемни кежип чоруптуңар. Ахитофел силерге удур ынчал-мынчал деп сүмелээн-дир» – деп чугаалаан. 22Давид болгаш ооң бүгү улузу Иордан хемни кежип чорупкан. Даң бажынга чедир чаңгыс-даа кижи артпаан, шупту хемни кеже бергеннер.

23Ахитофел бодунуң сүмези күүсеттинмээн боорга, элчигенин мунгаш, бодунуң хоорайында бажыңынче чана берген+. Ол ажыл-херээн аайлап-башкарып кааш, моңнуп өлү берген+. Ону адазының чевег-куюнга орнукшудуп каан чүве-дир.

24Давид Маханаимге+ чедип келген. А Авессалом болгаш ооң-биле кады бүгү израиль шериг Иордан хемни кежип келген. 25Авессалом шериг баштыңчызы кылдыр Иоавтың орнунга Амессай деп кижини+ салып алган. (Амессай дээрге измаилчи[*] Иетер деп кижиниң оглу чүве-дир+. Иетер Наастың уруу, Саруйяның дуңмазы Авигеяны кадай кылдыр алган. А Саруйя Иоавтың авазы чүве-дир.) 26Авессаломга баштаткан израильчилер галаад черге турлагжып алган.

27Давид Маханаимге чедип келгенде, аммоннарның найысылалы Равва+ чурттуг Наастың оглу Сови, Лодавар чурттуг Аммиилдиң оглу Махир+ база Галаадтың Роглим чурттуг Верзеллий+ олар 28дөжек-кудус, аяк-шынак, дой савалар, кызыл-тас, арбай, далган, чочак-тараа, хооруп каан тараа, 29ары чигири, ак чем, шээр мал, инек сүдүнден кылган быштак – эңдерик аъш-чемни Давидке болгаш ооң улузунга чизин дээш эккелгеннер+. Олар: «Ээн кургаг ховуда улус турупкан, аштаан-суксаан болгай» – дээннер.

18

Авессаломнуң аштырганы болгаш өлүрткени

18^1Давид бодунуң шериглерин хынап көргеш, чүс болгаш муң шериг баштыңчыларын томуйлап каан. 2Давид шериглериниң үштүң бир кезиин Иоавка баштаткаш, база бир ол хирезин Саруйяның оглу, Иоавтың акызы Авессага баштаткаш, үш дугаар ол хирезин Гефтен келген Иттайга+ баштаткаш дайынче чорудупкан. Хаан шериглеринге: «Мен бодум ыяап-ла силерниң-биле кады чоруур мен» – дээн.

3Шериглери аңаа: «Силер бистиң-биле барбаңар. Бир эвес бис дезер апарзывысса, дайзын бисче кичээнгей салбас. Бир эвес бистиң чартыывыс-даа өлүп каар болза, бисче кичээнгей салбас. А силер дээрге биске бодаарга, он муң катап үнелиг кижи-дир силер. Ынчангаш силер хоорайга артып, биске дузалаарынга белен болзуңарза, эки боор» – деп чугаалааннар.

4Хаан: «Канчалдыр кылзымза, силерге эки-дир, ынчалдыр кылыр мен» – деп харыылаан. Хаан хоорайның эжииниң аксынга турда, шериглери чүстеп, муңнап чоруп турган. 5Хаан Иоавка, Авессага база Иттайга: «Мени бодааш, Авессаломга хайыралыг бооп көрүңер» – деп чагаан. Хаанның бүгү шериг баштыңчыларынга Авессаломга хамаарыштыр чагаанын шупту шериглер дыңнаан турган.

6Давидтиң шериглери израильчилерге удур ховуже үнүпкен, тулчуушкун Эфрем арыынга болган. 7Израильчилер Давидтиң шериинге бастыртып алган. Ол хүн оларның когаралы дыка улуг – 20 000 кижи болган. 8Тулчуушкун ол чурттуң бүгү булуңнарынга тарай берген. Ол хүн арга-арыгга амы-тынындан чарылган улус хылыштан өлгеннерден хөй болган+.

9Авессалом Давидтиң улузунга таваржы берген. Ол элчиген мунуп алган чораан. Элчигени будуктарлыг улуг ыяш адаанче кире халый бээрге, Авессаломнуң бажы ыяштың будуктарынга ызыртына берген. Ол аңаа астынып каарга, элчигени маңнап чоруй барган чүве-дир. 10Ону бир кижи көрүп кааш: «Мен ыяшта астынып калган турган Авессаломну көрдүм» – деп Иоавка чугаалаан.

11Иоав медээ эккелген кижиге: «Чүүже? Сен ону көрдүң бе? Чүге ону ол-ла черинге өлүрүп кагбадың? Ол дээш мен сеңээ он шекел мөңгүн болгаш дайынчы курдан бээр ийик мен» – дээн.

12Ол кижи Иоавка: «Меңээ муң шекел мөңгүн-даа берзиңзе, мен хаанның оглунче хол көдүрбес ийик мен. Сеңээ, Авессага база Иттайга хаан: „Мени бодааш, Авессаломга хора чедирбеңер“ деп чагып турда, шупту дыңнаан болгай бис. 13Бир эвес мен ону кара сагыш-биле өлүрүп каан болзумза, хаан дөмей-ле билип каар турган. А сен меңээ болушпас турган ийик сен» – дээн.

14Иоав: «Сээң-биле үе чидирип турар харыым чогул» – дээн. Ол үш согун ап алгаш, ыяшта астынып калган-даа болза, ам-даа дириг турган Авессаломнуң чүрээнче кадай идипкен. 15Иоавтың он чепсек тудукчузу Авессаломну долгандыр турупкаш, өлүрүп каапканнар. 16Иоав шериглерин ара доктаадыр дээш трубаны этсиптерге, израильчилерни сүрүп чораан шериглер чедип келген. 17Олар Авессаломнуң мөчү-сөөгүн арыг иштинде улуг оңгарже киир октапкаш, ооң кырынга дыка хөй даштар хорумнап каан+. Ол үеде бүгү израильчилер бажыңнарынче тарап чангылай берген турган. 18(Авессалом дириг тургаш-ла, Хааннар шынаазынга+ бодунга тураскаал кылып алган чүве-дир. Ол: «Мээң адым мөңгежидер салгалым боор оглум-даа чок-тур» деп бодап чорааш+, ол тураскаалды бодунуң ады-биле адап каан. Бо хүннерге чедир ону «Авессаломга тураскаал» деп адап турар.)

Давидке Авессаломнуң өлгенин дыңнатканы

19Садоктуң оглу Ахимаас: «Мен хаанга дүрген баргаш, Дээрги-Чаяакчы ону дайзыннарының холундан камгалап каан дээрзин медээлээйн» – дээн.

20Ынчалза-даа Иоав аңаа: «Бөгүн сен эки медээчи бооп шыдавас сен, чүге дээрге хаанның оглу өлүп калган-дыр. Сен оон өске хүнде медээден чедиргей сен аан» – дээн. 21Иоав бир эфиоп кижиге[*]: «Хаанга баргаш, чүнү көргениңни чугаала» – дээн. Ол кижи Иоавка мөгейип кааш, маңнап чорупкан.

22Ынчалза-даа Садоктуң оглу Ахимаас Иоавтан: «Чүү-даа болур болза, мен база ол кижиниң соондан маңнаптайн» – деп чаннып дилеп туруп берген.

Иоав аңаа: «Ынаар баргаш канчаар сен аан, оглум? Сен эки медээ эккелбес болгай сен» – деп база катап чугаалаан.

23Ахимаас: «Дөмей-ле барайн» – дээн.

Иоав: «Бар че» – деп чөпшээрээн.

Ахимаас Төгерик шынаа дамчыштыр оруктап халааш, бирги медээчини мурнай чеде берген.

24Ол өйде Давид хоорайның иштики болгаш даштыкы хаалгаларының аразынга олурган, а доскуулчу хаалга кырында суургага турган. Ол көрүптерге, орукта бир кижи чааскаан маңнап кел чораан. 25Доскуулчу хаанны кыйгырыпкаш, ооң дугайын дыңнаткан. Хаан: «Бир эвес ол чаңгыс кижи болза, медээ эккел чыдар болгай аан» – дээн. Ол кижи чоокшулап-ла орган. 26Доскуулчу база бир кижи халып орарын көрүп каан. Ол адаанга турган хаалгачыга: «Дуу ол база бир кижи маңнап олур» – деп дыңнаткан. Хаан: «Ол база медээ эккел чыдыр боор» – дээн. 27Доскуулчу: «Мурнунда халып орар кижи Садоктуң оглу Ахимаас-даа ышкаш чүве-дир» – дээн. «Ол эки кижи болгай – деп, хаан чугаалаан. – Ол эки медээ эккел чыдыр боор+».

28Ахимаас чедип келгеш: «Амыр-менди! – дээш, хаанга черге чедир мөгейгеш, чугаалаан. – Силерниң Бурганыңар Дээрги-Чаяакчыга алдар! Мээң дээрги хаанымче холун көдүрген улусту Ол шиидип каан-дыр».

29Хаан: «Авессалом канчанганыл, бүдүн-бүрүн бе?» – деп айтырган.

Ахимаас: «Иоав хаанның өске чалчазы биле мени бээр чорудар деп турда, шериглер аразында хөлзээшкин болуп турганын эскердим. Ынчалза-даа Авессалом-биле чүү болганын билбедим» – деп харыылаан.

30Хаан аңаа: «Ыңай туруп алгаш, мана» – дээн. Ол кыдыынга барып туруп алган.

31Эфиоп кижи база чедип келген. Ол мынча дээн: «Дээрги хаанымга эки медээ эккелдим! Дээрги-Чаяакчы бөгүн силерге удур халдап турган дайзыннарыңардан силерни адырып каан-дыр!»

32Хаан оон: «Авессалом канчанганыл, бүдүн-бүрүн бе?» – деп айтырган.

Медээчи: «Дээрги хаанымга удурланган дайзын бүрүзүнге ол оолга дег салым-хуу онаашкай аан+» – деп харыылаан.

33Хаан муңгарай берген. Ол хаалга кырында турар өрээлинче кире бергеш, ыглапкан. Кылаштап бар чыда, ол: «О, мээң оглум Авессалом! Мээң оглум Авессалом! Сээң орнуңга мен өлү бээр чүвемни! О, Авессалом, мээң оглум, мээң оглум!» – деп ыглап чораан.

19

Иоавтың Давидти чемелээни

19^1«Хаан Авессалом дээш ыглап-сыктап тур» – деп Иоавка дамчытканнар. 2Ол хүннүң тиилелгези бүгү чоннуң ыы-сыызынче шилчий берген. Чүге дээрге ол хүн бүгү улус хаанының оглу дээш кажыыдап турарын дыңнап каапкан. 3Шериглер ол хүн, тулчуушкун үезинде дайын шөлүнден дезипкеш, ады баксыраан шериглер дег, хоорайже чаштынып кирип турган. 4А хаан арнын дуглап алган: «Мээң оглум Авессалом! Авессалом, мээң оглум, мээң оглум!» – деп ыыткыр ыглап-сыктап турган.

5Ынчан аңаа Иоав чедип келгеш, мынча дээн: «Сен бөгүн сээң амы-тыныңны, сээң ажы-төлүңнүң, кадайларыңның, кул-кадайларыңның амы-тынын мырыңай чаа-ла камгалап каан улузуңну бак атка киирип тур сен. 6Сен бодуңну көөр хөңнү чок улуска ынак, а сеңээ ынак улусту көөр хөңнүң чок кижи-дир сен. Сен бөгүн сээң шериг баштыңчыларың болгаш дүжүметтериң сеңээ кымнар-даа эвес-тир дээрзин кончуг эки бадыткадың. Бөгүн бис шупту өлүп калгаш, Авессалом дириг арткан болза, сен аажок өөрүүр турган-дыр сен деп билип тур мен. 7Бээр үнүп келгеш, улузуңну деткип, чугаалажып көр. Дээрги-Чаяакчының ады-биле ааш кыннып тур мен, бир эвес сен үнүп келбес болзуңза, бо дүне сээң-биле чаңгыс-даа кижи артпас деп бил. Ол дээрге аныяаңдан тура, амдыгаа дээр көрүп келген човалаңыңдан-даа артык коргунчуг чүве-дир».

8Хаан туруп келгеш, хоорайның хаалгазының чанынга кээп олуруп алган+. Бүгү шериглерге «Хаан хаалга чанында олур» деп дыңнадыптарга, олар аңаа чедип келген. А израильчилер шупту бажыңнарынче дезе берген чүве-дир.

Давидтиң Иерусалимче ээп келгени

9Израильдиң бүгү аймактарында чон маргыжып турган. Олар мынча дижип турганнар: «Хаан бисти дайзыннарның холундан адырып кагды, бисти филистимнерниң холундан адырып кагды+. Ам боду Авессаломнуң хайында бо чурттан дезе берген-дир. 10Бистиң хаанывыс болзун дээш шилип алганывыс Авессалом дайынга өлген-дир. Давид хаанны дедир эгидип аар дээш, чүге чүнү-даа кылбайн турар силер?»

11Давид хаан Бурганның бараалгакчылары Садок биле Авиафарже+ мынча деп сөгледипкен: «Иудеяның баштыңнарынга мынча деп дамчыдыңар: „Хаанны ордузунче дедир эгидип аар дээн херекке чүге силер сөөлүнде киржир ужурлуг улус силер? Ооң дугайында бүгү Израильдиң чугаалап турары хаанга дыңналып келди ышкажыл. 12Силер дээрге мээң хан төрелдерим болгай силер. Хаанны эгидип алыр херекке чүге силер сөөлүнде киржир ужурлуг улус силер?“ 13Амессайга база: „Мээң хан төрелим эвес сен бе?+ Сен бөгүнден эгелээш, кажан кезээде Иоавтың орнунга мээң шериим баштыңчызы болур сен+. Мегелептер болзумза, Дээрги-Чаяакчы мени канчаар-даа кезеткей аан+“ деп чугаалаңар».

14Давид бүгү иудейлерниң сеткил-сагыжын бодунче чаңгыс кижи дег ээлдирип алган. Олар хаанче: «Бодуңар хамык улузуңар-биле эглип келиңер» – деп сөгледипкен. 15Хаан ээп келгеш, Иордан хемге чедип келген. Иудейлер хаанны уткуп алгаш, хемни кежирип аар дээш Галгалга+ чыглып келген. 16Бахурим чурттуг вениаминчи Гераның оглу Шимей+ иудейлер-биле кады Давид хаанны уткуп аар дээш чедип келген. 17Ооң-биле кады муң вениаминчи база Саулдуң өг-бүлезиниң чалчазы Сива+ он беш оглу болгаш чээрби чалчазы-биле кады чедип келген. Олар далаш-биле хаанның чедип келгениниң мурнунда Иорданче чорупкан. 18Олар хаанның өг-бүлезин кежирер дээш, аңаа таарымчалыг болзун дээш, хемниң ындынче кежип келген.

Гераның оглу Шимей, хаан Иордан хемни кежип кээри билек, ооң мурнунга кээп мөгейгеш, 19аңаа чугаалаан: «Дээрги хааным, силер Иерусалимден чоруп туруңарда, мээң кылган чүүлүмнү+ үүлгедиг деп санавайн көрүңер. Ону сеткилиңерге шыгжавайн көрүңер. 20Чалчаңар мен бачыт үүлгеткенимни билир мен, ынчалза-даа дээрги хаанымны уткуур дээш, бөгүн мен Иосифтың салгалының[*] аразындан бир дугаарында чедип келдим».

21Саруйяның оглу Авесса: «Дээрги-Чаяакчының чаап шилип кааны хаанны бак сөглээни дээш+, Шимей өлүр ужурлуг кижи эвес чүве бе?» – деп айтырган+.

22Давид мынча дээн: «Ол мээң-даа, силерниң-даа херээңер эвес-тир, Саруйяның оолдары+. Бөгүн силер чүге мээң удурланыкчыларым апардыңар? Бөгүн Израильге чаңгыс-даа кижини өлүрүп болур деп бе? Бөгүн мен Израильдиң хааны мен деп билбейн турар кижи эвес мен?» 23Хаан Шимейге: «Сен өлбес сен» – дээш, аңаа даңгыраан берген+.

24Саулдуң оглунуң оглу Мемфивосфей+ база хаанга уткуштур үнүп келген. Хаан чорупкаш, менди-чаагай ээп келгижеге дээр, ол качыгдалдан будун чугбаан, салын чүлүвээн база хевин-даа чугбаан чүве-дир. 25Кажан Иерусалимниң чурттакчылары хаанны уткуур дээш чедип кээрге, хаан оон: «Мемфивосфей, сен чүге мээң-биле кады чорбадың?» – деп айтырган.

26Ол мынчаар харыылаан: «Дээрги хааным! Чалчаңар мен аскак болгаш, „Элчигеним мунуп алгаш, хаан-биле кады чоруптар мен“ деп чугаалап турдум. Ынчалза-даа мээң чалчам мени мегелеп каан. 27Ол мени, силерниң чалчаңарны, хаанымның мурнунга нүгүлдеп каан-дыр+. Ындыг-даа болза, мээң дээрги хааным Бурганның төлээзи дег болгай+. Мени канчаарыңарны бодуңар билиңер. 28Мээң төрел бөлүүм өлүмден өске мээң дээрги хаанымдан чүнү-даа чаалап албаан-даа болза, силер чалчаңар меңээ хаан-биле кады чемненир чоок улустуң аразынга олутту берген болгай силер+. Мен хаанымга моон ыңай чарбыттынар эргем чок».

29Хаан аңаа: «Улаштыр чугаалаан херээң чок. Мен сеңээ Сива-биле кады шөлдерни үлежип аарын дужаап тур мен» – дээн.

30Мемфивосфей хаанга: «Дээрги хаанымның менди-чаагай ээп чанып келгени дээш, Сива шөлдерниң дөгерезин-даа болза ап алгай аан» – деп харыылаан.

31Хаанны Иордан хемни кежиришкеш, оон ыңай үдеп каар дээш, Галаад чурттуг Верзеллий база Роглимден чедип келген. 32Верзеллий кырып назылаан, сезен харлыг турган. Ол дыка бай болгаш, хаан Манахаимге турда, ону бүгү талазы-биле хандырып турган чүве-дир+. 33Хаан Верзеллийге: «Мээң-биле кады чорувут, Иерусалимге чуртта, сени мен хандырар мен» – дээн.

34Верзеллий мынча деп харыылаан: «Хаан-биле кады Иерусалимче чорааш канчаар мен. Мен ам кайы хире үр чурттаар деп мен? 35Ам сезен харлыг-дыр мен. Эки чүүлдү багайындан ылгап шыдаар мен бе? Ижип-чип орар чемимниң амданын ылгап билир мен бе? Эр, кыс ыраажыларның үнүн дыңнап шыдаар мен бе? Дээрги хаанымга аартык болган ажыым чүү боор?+
36Силерниң чалчаңар мен хааны-биле кады чүгле Иордан хемни кежер мен, ырадыр барбас мен. Хаанның мени ынчаар шаңнаан херээ чүү боор? 37Чалчаңарга дедир хоорайынче чоруткаш, ында ада-иезиниң хөөржүдүлге чериниң чанынга өлүрүн чөпшээреп көрүңер. А бо дээрге силерниң чалчаңар Кимгам-дыр+. Ол мээң дээрги хааным-биле кады чорупкай аан. Ооң-биле чүнү канчаарын бодуңар билиңер».

38Хаан: «Кимгам мээң-биле кады чоруптарга, сен аңаа чүнү күзээр сен, ону кылыр мен. А сээң кандыг күзелиң бар болдур, шуптузун күүседип бээр мен» – деп чугаалаан.

39Бүгү шериг Иордан хемни кеже бээрге, хаан база кежип келген. Хаан Верзеллийни ошкап кааш, ону алгап-йөрээп каан. Ооң соонда Верзеллий чана берген.

Израильчилер болгаш иудейлер аразында маргыштың эгелээни

40Хаан Галгалче чорупкан. Ооң-биле кады Кимгам база чорупкан. Иудеяның бүгү шериглери база Израильдиң шериглериниң чартыы ооң-биле кады чорупкан. 41Удаваанда израильчилер хаанга чедип келгеш: «Чүге төрелдеривис болур иудейлер хаанны оорлапкаш, силерни, өг-бүлеңерни база бүгү улузуңарны хемни кежирип кагдылар?» – деп айтырганнар.

42Бүгү иудейлер израильчилерге: «Хаан бистиң чоок төреливис боорга, ынчалдывыс. Ол дээш чүге хорадаар силер? Бис хаанның чемин чип, оон белек-селек ап алган улус бис бе?» – деп харыылаан.

43Израильчилер иудейлерге мынча дээн: «Хаанда бистиң он аймаавыс бар. Силерге көөрде, Давидке хамаарыштыр бистиң эргевис улуг болдур ийин. Бисти чүге куду көөр силер? Хаанны дедир эгидериниң дугайында чугааны баштай бис эгелээн улус эвес бис бе?»+

Ынчалза-даа иудейлерниң сөзү израильчилерге бодаарга, оон-даа кадыг, туруштуг болган.

20

Давидке удур Савейниң тура халааны болгаш Амессайның өлүрткени

20^1Ол черге бир дүржок кижи турган чүве-дир+. Ол дээрге вениаминчи Бихриниң оглу Савей турган. Ол труба этсипкеш, мынча дээн: «Давид-биле бир баг болбаан бис! Иессейниң оглу-биле бир аай чүвүс барыл? Ынчангаш шупту аалдарыңарже ээп чангылаңар, израильчилер!+» 2Бүгү израильчилер Давидти каапкаш, Бихриниң оглу Савейни эдерип чорупкан. А иудейлер бодунуң хаанынга шынчы болуп артып калгаш, ону эдерип, Иордандан Иерусалимче чорупкан.

3Давид Иерусалимге чедип келгеш, ордузун карактаары-биле арттырып каан турган он кул-кадайын таңныылдыг бажыңга чурттадып каан+. Азырап турза-даа, олар-биле удувайн турган. Олар назынының төнчүзүнге чедир, дулгуяктар дег, ол бажыңга чурттап келген.

4Давид Амессайга+: «Үш хүн дургузунда бүгү иудейлерни меңээ чыып эккеп бер. Бодуң база чедип кээр сен» – дээн. 5Амессай иудейлерни чыып эккээр дээш чорупкаш, адаан хуусаазын эрттирипкен. 6Ынчангаш Давид Авессага мынча дээн: «Бихриниң оглу Савей биске Авессаломдан-даа артык хора чедирер эвеспе. Иоавтың шериглерин эдертип алгаш, ону сүрүп чорувут. Оон башка ол быжыглалдыг хоорайларны тып алгаш, аңаа чашты берзе канчаар». 7Иоавтың шериглери, керет, пелет уктуг шериглер+ база бүгү күчүлүг дайынчылар Иерусалимден үнгеш, Бихриниң оглу Савейни сүрүп чорупканнар.

8Гаваонда улуг даш чоогунга чорда, оларга Амессай уткужуп келген. Иоав шериг хептиг чораан, курунда хынныг хылыш астып алган. Ол мурнунче үнүп кээрге, хылыжы хынындан уштунуп келген чүве-дир. 9Иоав Амессай-биле: «Амыр-ла бе, дуңмам?» – деп мендилешкеш, ону ошкап каар дээн кижи бооп, оң холу-биле ооң салындан сегирип алган. 10Амессай Иоавтың өске холунда тудуп алганы хылыжын херекке албаан. Иоав хылыжын ооң иштинче киир шанчыптарга, шөйүндүлери черже төктү берген+. Амессай өлүп калган, ону база катап шанчары негеттинмээн. А Иоав биле акызы Авесса Бихриниң оглу Савейни сүрерин уламчылаан.

11Иоавтың улузунуң бирээзи Амессайның мөчүзүнүң чанынга тургаш: «Иоавка бердинген болгаш Давид хаанны деткиир улус Иоавты эдерзин!» – деп алгырып турган. 12Демги кижи көөрге, Амессай орук ортузунда хан-чин апарган чыдарга, эрткен шериглер аңаа доктаар, ону көөр болган. Хамык улус аңаа доктаар, ону көөр боорга, ол кижи Амессайны орук кыдыында ховуже сөөрткеш, ону хептер-биле шып каан. 13Амессайның мөчүзүн оруктан чайладып каан соонда, бүгү шериг Иоавты эдерип, Бихриниң оглу Савейни сүрүп чорупкан.

14А Савей Израильдиң аймактарын шуптузун Авел-Бет-Мааха деп хоорайга+ чедир таварып эрткен. Бер чурттуглар шупту база чыглып, ону эдерип чоруп турган. 15Иоавтың бүгү шериглери ону Авел-Бет-Маахага чедир сүрүп келгеш, хоорайны бүзээлеп алган. Олар хоорайның ханазын долгандыр бүзээлел чалы кылып алгаш, хананы үрээр деп баарга, 16бир угаанныг херээжен оларны кыйгырып эгелээн: «Дыңнап көрүңерем! Мени дыңнаңарам! Бээр чедип кээр кылдыр Иоавка чугаалаңарам. Мен ооң-биле чугаалажып көрейн».

17Иоав чедип кээрге: «Иоав силер бе?» – деп оон айтырган.

Демгизи: «Ийе» – дээн.

Херээжен: «Силерниң чалчаңарның сөзүн дыңнаңарам» – дээрге, Иоав: «Дыңнап тур мен» – дээн.

18Херээжен мынча дээн: «Шаандан тура мынча дижир болгай: „Шын харыыны тывар дизиңзе, Авел хоорайдан айтыр“. Ажыл-херекти ынчаар шиитпирлээр турду. 19Мээң хоорайым Израильдиң тайбың болгаш бүзүрелдиг хоорайларының бирээзи-дир. А силер бо кол хоорайны узуткаар деп бодап турар-дыр силер. Чүге Дээрги-Чаяакчының ээлел черин үрээр деп турарыңар ол?»

20Иоав: «Чок, ол ындыг эвес. Мен кажан-даа ону үреп, хоозуратпас мен! 21Мында хоорай үрээриниң дугайында чугаа чорбайн турар. Эфрем дагларындан келген Бихриниң оглу Савей деп кижи Давид хаанче холун көдүрген. Чаңгыс ол кижини меңээ үндүрүп бериңер, ооң соонда мен бо хоорайдан чоруптар мен» – деп харыылаан.

Херээжен Иоавка: «Ооң бажын бо ханадан силерге дүжүр октап бээр» – дээн. 22Ол херээжен чонга бодунуң угаанныг сүмези-биле чеде берген. Бихриниң оглу Савейниң бажын кескеш, Иоавка октап бергеннер. Ынчан Иоав трубаны этсиптерге, ооң шериглери хоорайдан ырап, чангылай берген. А Иоав Иерусалимде хаанче чоруй барган.

Давидтиң чоок дүжүметтери

(2 Хаан. 8:15-18; 1 Чыл. 18:14-17)

23Иоав бүгү израиль шериглерниң баштыңчызы турган, а Иодайның оглу Ванея – керет, пелет уктуг шериглерниң баштыңчызы турган+. 24Адонирам – ажылчы күш даргазы+, а Ахилудтуң оглу Иосафат – төөгү бижикчизи турган. 25Шева – бижээчи, Садок биле Авиафар – Бурганның бараалгакчылары турган+. 26Давидтиң үезинде Бурганның бараалгакчызы, Иаир чурттуг Гира Давидке база бараан болгуп турган чүве-дир.

21

Саулдуң үре-салгалын шаажылааны

21^1Давидтиң хааннап турган үезинде үш чыл улаштыр аш-чут болган. Давид ооң дугайында Дээрги-Чаяакчыдан айтырарга, Дээрги-Чаяакчы: «Ол бүгү Саулдуң хан борашкан херээниң хайы-биле болуп турар. Саул болгаш ооң салгалы буруузун чүктээр ужурлуг, чүге дээрге ол Гаваон чурттугларны кыргып-хыдып каапкан-дыр» – дээн. 2Хаан гаваончуларны кыйгырып алгаш, олар-биле чугаалашкан. (Гаваончулар израиль чонга хамаарышпас турган. Олар амор чоннуң артынчызы турган чүве-дир. Израильчилер оларга хол дегбезин аазап каан турган+. Ынчалза-даа Саул израиль болгаш иудей чон дээш гаваончуларның черин ээлээрин күзээш, оларны узуткап кааптарын оралдашкан.)

3Давид гаваончулардан мынча деп айтырган: «Силерге чүнү кылып берейн? Дээрги-Чаяакчының чонун алгап-йөрээп чоруур кылдыр, Саулдуң кем-буруузун арыглаар кылдыр чүнү кылып болур мен?»

4Гаваончулар аңаа: «Саулдан база ооң өг-бүлезинден биске алдын-даа, мөңгүн-даа херек чок. А Израильде кымны-даа өлүрер эргевис чок» – дээннер.

Хаан: «Силерниң чугаалааныңар ёзугаар кылыр мен» – деп чугаалаан.

5Олар хаанга: «Израиль черге бисти чурттатпас дээш, бисти өлүрүп, шуптувусту узуткап каар деп турган кижини ам канчаар деп бис. 6Ооң салгалындан чеди кижиден биске бериңер, оларны Гивага – Дээрги-Чаяакчының шилип кааны Саулдуң хоорайынга+ Ооң мурнунга шаажылаар бис» – деп харыылаан.

А хаан: «Бээр мен» – дээн.

7Давид хаан Саулдуң оглу Ионафан биле бодунуң аразында Дээрги-Чаяакчының ады-биле кылган даңгыраан бодааш+, Ионафанның оглу, Саулдуң оглунуң оглу Мемфивосфейни кээргеп, гаваончуларга бербээн. 8Хаан Рицпаның Армон биле Мемфивосфей деп ийи оглун ап алган. (Рицпа дээрге Айяның уруу турган. Ол ийи оолду Саулга божуп берген чүве-дир.)+ Оон ыңай хаан Мерованың[*] беш оглун база ап алган. (Мерова дээрге Саулдуң уруу турган. Ол оолдарын Мехола чурттуг Верзеллийниң оглу Адриэлге божуп берген.)+
9Хаан ол чеди кижини гаваончуларның холунга хүлээдип берген. Гаваончулар оларны Дээрги-Чаяакчының мурнунга дагга шаажылап өлүрген. Олар шупту кады өлгеннер. Оларны дүжүт ажаалдазының эге хүннеринде, арбай кезилдези эгелеп турда+, өлүрүп кааннар. 10Айяның уруу Рицпа качыгдал хевин ап алгаш, чыдар дөжек кылдыр ол хаяга чадып алган. Ол аңаа тараа кезилдези эгелээнинден тура, частыг үеге чедир тургаш, оолдарының мөчү-сөөгүн хүндүс дээрниң кужунга, дүне ховунуң аңынга дээспээн.

11Саулдуң кул-кадайы, Айяның уруу Рицпаның чүнү канчап турарын Давидке дыңнадыпканнар. 12Давид чоруткаш, Саулдуң болгаш ооң оглу Ионафанның мөчү-сөөктерин Галаадта Иавистиң чурттакчыларындан ап алган. (Филистимнер Саулду Гелвуяга өлүрүп кааш, мөчү-сөөгүн Бет-Санның төп шөлүнге азып каан турган. А Иавистиң чурттакчылары оларның мөчү-сөөктерин бүдүү дүжүрүп аппарган чүве-дир+.) 13Давид Саулдуң болгаш ооң оглу Ионафанның сөөктерин оон аппарган, шаажылаан чеди кижиниң сөөктерин база чыып алган. 14Саулдуң болгаш ооң оглу Ионафанның сөөктерин Вениаминниң черинде Целага+ Саулдуң адазы Кистиң чевег-куюнга ажаап кааннар. Хаан чүнү дужааганыл, ынчалдыр кылганнар. Ооң соонда Бурган ол израиль черге энерелдиг апарган чүве-дир.

Давидтиң шериглериниң маадырлыг чоруктары

15Филистимнер биле Израильдиң аразында дайын катап эгелээн. Давид шериглери-биле орукче үнүпкен. Олар филистимнер-биле дайылдажып турда, Давидтиң күжү суларап эгелээн. 16Ынчан рефа уктуг+ Иесвий деп кижи Давидти өлүрүп каар деп бодай берген. Ооң чыдазының хүлер бажының деңзизи 300 шекел[*], белинде чаа дайынчы курлуг кижи турган. 17Давидке Саруйяның оглу Авесса дузалажыпкан. Ол филистим кижиже халдай бергеш, ону өлүрүп каан. Ынчан Давидтиң шериглери аңаа даңгыраглап мынча дээннер: «Моон соңгаар силер бистиң-биле кады дайынче үнмес силер. Израильдиң чырыткызын өжүрүп болбас+».

18Элээн үе эрткенде+, Гов деп черге филистимнер-биле база катап тулчуушкун болган. Ол үеде Хуша чурттуг Сивхай деп кижи рефа уктуг+ Сапты өлүрүп каан. 19Говка филистимнер-биле оон өске тулчуушкун база болган. Аңаа вифлеемчи Ягаре-Оргимниң оглу Элханан Геф чурттуг Голиафты өлүрүп каан. Голиафтың чыдазының чоону пөс-таавычыларның өзек ыяжы дег турган+.

20Гефке оон аңгы база тулчуушкун болган. Аңаа кончуг улуг-шыырак бир кижи турган. Ооң хол-будунуң салаалары алды-алды – шупту чээрби дөрт турган. Ол база рефа уктуг кижи чүве-дир. 21Ол кижи израильчилерни бак сөглээр турган, ынчангаш ону Давидтиң акызы Шимайның+ оглу Ионафан өлүрүп каан.

22Ол дөрт кижи шупту Геф чурттуг рефа улустуң үре-салгалы турган+. Олар Давидтиң болгаш ооң улузунуң холундан барган чүве-дир.

22

Давидтиң мактал ырын ырлааны

(Ыд. ыр. 17)

22^1Дээрги-Чаяакчы Давидти ооң хамык дайзыннарының болгаш Саулдуң холундан адырып каарга, ооң Дээрги-Чаяакчыга ырлаан ырызының сөстери бо-дур. 2Ол мынча дээн:

– Дээрги-Чаяакчы – мээң быжыг шивээм,
хоргадалым, камгалалым.
3Мээң Бурганым – чалым-хаям+.
Ол – дозуг-камгалалым+,
мени камгалап турар күчү-күш,
мээң чаглаам болгаш хоргадалым.
Сен мени күчүлээшкинден камгалап кагдың.
4Макталга төлептиг Дээрги-Чаяакчыдан+
дуза дилеп кый деп,
дайзыннарымдан мени камгалаар идегелди
Оон алыр мен.

5Өлүмнүң чалгыглары мени ораап алган,
өлүмнүг айыыл эккээр суглар мени сүртеткен+;
6алдыы оранның кинчилери мени бектеп алган,
өлүмнүң дузаа мурнумда салдынган+.
7Кызыышкынга алыскаш,
Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилеп кый дидим,
мээң Бурганымдан дуза дилеп кышкырдым.

Ол Бодунуң өргээзинден мээң үнүмнү дыңнап кагды,
дилег-кыйгым Ооң кулаанга чеде берди+.

8Чер шимчеп, сирилээн,
дээрниң дөжээ божаңнаан –
Дээрги-Чаяакчының килеңинден сирилеш дээн+.
9Ол килеңнээрге, думчуундан – ыш,
аксындан – өрттендир чиир чалынныг от
аттыгып үнүп, изиг көстер кызаңайндыр хып турган+.

10Ол кудай-дээрни чара тырткаш, дүжүп келген+,
кара булут кырынга буттарын салып алган+.

11Дээрги-Чаяакчы херувимни[*] мунупкаш,
чалгынныг хатты хөлге кылгаш, көстүп келген+.

12Ол дүмбей караңгыже,
дээрде чаъстыг, сырый булуттарже чаштып кире берген+.

13Дээрги-Чаяакчының мурнунга чырык чайынналып,
чаңныктар чырыткыланып турган.

14Дээрги-Чаяакчы кудай-дээрден диңмиттиг диңмирээн –

Дээди Өрүкүнүң үнү чыжыраан+.

15Ол согуннарны салып+, дайзыннарын тарай сывырыпкан,
чаңныктарын дүжүрүп, оларны девидедипкен+.
16Дээрги-Чаяакчының түрлүг үнүнден,
Ооң думчуундан аттыккан тыныштан
далай сыыгап, дүвү көстүп,
өртемчей өзээнге чедир ажыттынып келген+.

17Бурган бедик дээрден ээккеш, мени сегирип алгаш,
терең ээрем суглардан ушта тыртып каан+;

18Ол мени күчү-күштүг дайзыннардан,
күш-шыдалы менден ажыг өжээтеннерден камгалап каан+.

19Дайзыннарым менче айыыл-халапка алысканым хүнде
халдап келген,
а Дээрги-Чаяакчы меңээ чөленгииш болган.

20Ол мени шөлээн черже үндүрүп+, камгалап каан –
чүге дээрге мен Ооң сеткилинге кирген болган мен.

21Дээрги-Чаяакчы чөптүүм дээш меңээ ачы-буян көргүскен,
холдарым арыы дээш мени шаңнаан+.

22Мен Дээрги-Чаяакчының оруктарындан соора барбаан мен,

Бурганымның мурнунга бузутче чайгылбаан мен;
23Ооң бүгү айтыышкыннарын эдерип чоруур мен,
Ооң дүрүм-хоойлуларындан ойталаваан мен.
24Мен Ооң мурнунга кем-буруу чок мен+,
бачыт үүлгетпес дээш кичээнип чор мен;
25Дээрги-Чаяакчы мээң чөптүүм,
Ооң мурнунга арыым көргеш, мени шаңнаан.

26Сеңээ шынчы улуска Сен база шынчы сен,
ак сеткилдиг кижиге ак сеткилдиг сен;

27арыг улуска арыг сен, а бузуттуг улуска хамаарылгаң багай;

28биче сеткилдиг улусту камгалап турар сен,
а адыыргактарга удурланып, оларны куду көрүп турар сен+.

29Дээрги-Чаяакчы, мээң чырыткым сен,
дүмбей өттүр меңээ чырыдып турар сен+, Дээрги-Чаяакчы.

30Сээң ачыңда аг-шеригни базып каар мен,

Бурганым ачызында шивээлер ханаларын ажа халыыр мен.

31Бурган! – Ооң оруу болбаазыраңгай+,

Дээрги-Чаяакчының сөзү арыг шынчы+;

Оон хоргадал алган бүгү улуска Ол – дозуг-камгалал+.

32Дээрги-Чаяакчыдан өске, Бурган кымыл+;

Бурганывыстан өске, чалым-хая бар бе?

33Бурган мээң быжыг хоргадалым-дыр,
Бодунуң оруун актыг улуска айтып берип турар;
34буттарымны сыын буду дег кылып,
мени бедиктерже көдүрүп турар+;
35холдарымны чаа-дайынга өөредип турар,
хүлер чаны хере тыртыптар күштүг мен+.

36Сен меңээ Бодуңнуң дозуг-камгалалыңны тутсуп берген сен,

Сээң деткимчең мени өндүр улуг кижи кылып турар.

37Сен мээң оруумдан доктар-моондакты чайладып,
балдырларымны сирилевес быжыг кылып каан сен.

38Дайзыннарымны истеп-сүргеш, узуткап каар мен,
оларны узуткап кагбаан шаамда, дедир эгбес мен.

39Оларны соп, чыттыр шаварымга, олчаан туруп шыдавастар –
буттарым адаанга калырлар.
40Сен дайын чорудар күш-шыдалды
шыңганнарымга сиңирдиң,
менче халдап келгеннерни
мээң буттарым адаанга салып тур сен+.
41Дайзыннарымның ооргазын
меңээ көргүзүп, дезеринче албадаптың+,
өжээтеннеримни узуткап кагдым.
42Олар дуза манаарга, камгалакчызы чок-тур;

Дээрги-Чаяакчыдан дуза дилээрге, оларга харыы бербес-тир+.

43Оларны, довурак-доозун дег,
тарадыр эстедиптер мен,
кудумчуда малгаш дег, чуура таптай базып кааптар мен!+

44Сен мени бодумнуң чонумнуң үймээнинден камгаладың,
аймак-чоннарның бажынга олурар кылдыр
мени камгалап кагдың;
безин билбес турганым чон ам меңээ бараан болуп турар+;

45өске чер чурттуглар меңээ чашпаалап турар+,
мээң дугайымда дыңнап кааш,
дораан-на чагыртып турду.
46Өске черлер улузунуң сузу бастынып,
шивээлеринден сириңейнип үнүп турду+.

47Дээрги-Чаяакчы дириг! Мээң чөленгииш-хаямга алдар!

Мени камгалап турар Бурган кымдан-даа арттыр мактатсын!

48Ол – мен дээш өжээн негээр,
чоннарны меңээ башкартып турар+,

49дайзыннарымдан мени адырып турар Бурган-дыр.

Мени Сен меңээ удурланган улустан бедидир көдүрүп,
күш дөгээр улустан камгалап турар сен+.

50Ол дээш, Сени өске чоннар мурнунга
алдаржыдар мен, Дээрги-Чаяакчы,
Сээң адыңны алгап ырлаар мен+.
51Дээрги-Чаяакчы шилип алган хаанынга
өндүр улуг тиилелгелерни шаңнап турар+,
Ол Давидке болгаш ооң үре-салгалынга
кезээ мөңгеде энерелдиг!+

23

Давидтиң сөөлгү сөстери

23^1Давидтиң сөөлгү сөстери бо-дур:

– Дээрги Өрүкүнүң көдүрүп кааны,
Иаковтуң Бурганының чаап шилип каан кижизи,
Израильдиң ындынныг үннүг ыраажызы[*] –

Иессейниң оглу Давид өттүр билип медеглеп тур:

2Дээрги-Чаяакчының Сүлдези мени дамчыштыр чугаалап тур,

Ооң Сөзү мээң аксымдан үнүп тур+.

3Израильдиң Бурганы, Израильдиң Хаязы+ меңээ чугаалаан:

«Чонну чөптүг чагырар дээн кижи
Бургандан коргуушкун-биле чагырар ужурлуг+.
4Ол булут чок аяс дээрде үнүп орган хүн дег,
эртенги хаяаның чырыы дег,
чаъс соонда оът-сиген өстүрер чырыткы дег».

5Бурганның мурнунда мээң ук-салгалдарым ындыг эвес ийик бе?

Ол мээң-биле хажыдып болбас болгаш
быжыг дугуржулганы чарган болгай+.

Мээң камгалалым болгаш күзелдерим

Ооң ачызында бодарап турар.

6А дүржок улус хол-биле туттунмас тенниг үнүш дег
үндүр октадыптар.

7Ындыг үнүштерге чүгле демир баштыг чыда-биле дээп болур,
олар турар черинге бүрүнү-биле өрттеттирер.

Давидтиң маадырлары

(1 Чыл. 11:11-41; 27:1-15)

8Давидтиң дайынчыларының аттары бо-дур.

Тахкамон уктуг Йошев-Башевет[*] – алдарлыг үш маадырның аразында кол кижи. Ол 800 дайзынга удур чыдалыг дайылдашкаш[*], оларны чаңгыс тулчуушкун үезинде өлүрүп каан.

9Давид-биле чораан үш маадырның ийи дугаары – Ахохиниң Додо деп оглунуң оглу Элеазар турган. Израильчилер филистимнерни бак сөглээрге, демгилер тулчур дээш белеткенгеннер. 10Израильчилер оларга удур үнүптерге, Элеазарның холу шылаарга-даа, хылыжын салбайн филистимнерни соп келген. Ол хүн Дээрги-Чаяакчы улуг тиилелгени берген. Тулчуушкун соонда шериглер Элеазарга чедип келгеш, өлүрткеннерни үптээн.

11Үш дугаар кижи Гарар чурттуг Агениң оглу Шамма турган. Филистимнер чочак-тараа тарып каан шөлдүг Лехи деп черже баар деп турда, израиль шериг олардан дезипкен. 12А Шамма шөлдүң ортузунга турупкаш, филистимнерни чылча шапкаш, шөлдү камгалап алган. Дээрги-Чаяакчы улуг тиилелгени берген.

13Бир катап, дүжүт ажаалдазының үезинде, үжен шериг баштыңчызының аразындан ол үш маадыр Одоллам куюнга Давидке чедип келген+. Ол үеде филистимнерниң шериг бөлүү Рефаим шынаазынга турлагжып алган турган+. 14(Давид быжыглалдыг шивээге, а филистимнерниң доскуул чери – Вифлеемге турган.) 15Давид суг ижиксей бергеш: «Вифлеемниң хаалга аксында кудуктуң суун меңээ кым-бир кижи эккеп берген болза» – дээн. 16Ынчан ол үш маадыр филистимнерниң турлаан таварып эрткеш, Вифлеемниң хаалга аксында кудуктуң суун ускаш, Давидке эккеп берген. Ынчалза-даа сугну ижеринден ол ойталаан, ону Дээрги-Чаяакчыга өргүл кылдыр төпкеш+, 17мынча дээн: «Чок, мен ону ижип болбас мен, Дээрги-Чаяакчы! Ол суг дээрге боттарының амы-тынын артынга каапкаш чораан улустуң төккен ханы эвес бе?» Ынча дээш, ол сугну ишпейн барган. Шак ындыг чоруктарны ол үш маадыр кылып чораан чүве-дир.

18Саруйяның оглу, Иоавтың акызы Авесса+ ол үш маадырның даргазы турган. Ол 300 дайзынны бодунуң чыдазы-биле узуткап кааш, демги үш маадыр-биле деңге алдаржый берген. 19Ол үш маадырдан-даа сураглыг апаргаш, оларның баштыңчызы апарган, ынчалза-даа үш маадырның санынче кирбээн.

20Иодайның оглу, Кавцеилден+ келген эрес-дидими-биле сурагжаан Ванея турган+. Ооң маадырлыг чоруктары хөй. Ванея арзылаң дег күштүг ийи моав кижини[*] өлүрүп каан. Оон аңгыда хар чаап турган үеде, оңгарже киргеш, аңаа арзылаң база өлүрген. 21Оон ыңай Ванея кончуг улуг-чаагай египет кижини база өлүрүп каан. Египет кижи холунга чыда тудуп алган турда, Ванеяда чүгле даянгыыш бар турган. Египет кижиниң чыдазын былаап алгаш, ол-ла чыдазы-биле ону өлүрүп каан+. 22Иодайның оглу Ванея ындыг чорук кылган кижи-дир. Ол база демги үш маадыр дег алдаржый берген. 23Ванея үжен шериг баштыңчызының аразындан сураглыг турган, ынчалза-даа демги үш маадырның санынче кирбээн. Давид ону бодунга чоок дүжүмет кылып алган.

24Үжен шериг баштыңчызының санында: Иоавтың дуңмазы Асаил+, вифлеемчи Додонуң оглу Элханан, 25Харод чурттуг Шамма биле Элика, 26Палти чурттуг Хелец, Текоя чурттуг Иккештиң оглу Гира, 27Анатот чурттуг Авиезер, Хуша чуртуг Мебуннай, 28ахохи уктуг Селмон, Нетофа чурттуг Магарай, 29Нетофа чурттуг Баананың оглу Хелев, Вениаминниң черинде Гива чурттуг Рибайның оглу Иттай, 30Пирафон чурттуг Ванея, Нахле-Гааш чурттуг Иддай, 31Арава чурттуг Ави-Албон, Бархум чурттуг Азмавет, 32Шаалбон чурттуг Элияхба, Яшенниң оолдары, Ионафан, 33Гарар чурттуг Шамма, Арар чурттуг Шарарның оглу Ахиам, 34Мааха чурттуг Ахасбайның оглу Элифелет, Гило чурттуг Ахитофелдиң+ оглу Элиам+, 35Кармил чурттуг Хецро, Арба чурттуг Паарай, 36Цова чурттуг Нафанның оглу Игал, гад чер чурттуг Бани, 37аммон аймак-сөөктүг Целек, Беерот чурттуг Нахарай (ол Саруйяның оглу Иоавтың ок-чепсек тудукчузу турган), 38итра уктуг Гира биле Гареб, 39хет аймак-сөөктүг Урия+.

Шупту үжен чеди кижи чүве-дир.

24

Израиль чоннуң чизезин кылганы

(1 Чыл. 21:1-6)

24^1Дээрги-Чаяакчы катап база израильчилерге ажынып-хорадап эгелээш, Давидти көгүдүп: «Барып, Израильдиң болгаш Иудеяның чонун санап эккел» – деп чугаалаан+. 2Хаан бодунуң шерииниң баштыңчызы Иоавка мынча дээн: «Дан хоорайдан Беэр-Шева хоорайга чедир+ израиль чоннуң бүгү аймактарын эргип кезээш, меңээ чоннуң сан-түңүн тодарадып эккеп бериңер. Мен израильчилерниң санын билип алыксап тур мен».

3Иоав хаанга: «Силерниң Бурганыңар Дээрги-Чаяакчы кайы хире чон барыл, оларны чүс катап көвүдетсин+, а мээң хааным ол бүгүнү караа-биле көрзүн. Чүге мээң дээрги хааным ындыг херек кылыксап турарыл?» – деп харыылаан. 4Ынчалза-даа Иоав биле шериг баштыңчыларынга хаанның сөзү күштүг болган. Олар хаанның күзели-биле израиль чоннуң чизезин кылыр дээш чорупкан. 5Иордан хемни кешкеш, Ароер хоорайның+ оң талазынга турумчуп алганнар. Ол хоорай Гадтың аймааның чурттап турары шынаада Иазерже+ баар орукта турар чүве-дир. 6Галаадты таварааш, Тахтим-Ходшиге баргаш, Дан-Яанга келгеннер. Оон Сидонче долганыр оруктап чорупканнар. 7Ооң соонда Тир шивээзинге келгеш, хиввейлерниң болгаш хананейлерниң бүгү хоорайларынче углапканнар+. Адак соонда олар Иудеяның мурнуу чүгүнде Беэр-Шевага чедип келген.

8Олар бүгү чуртту эргээш, тос ай чээрби хонук эрткенде, Иерусалимге чедип келгеннер. 9Иоав хаанга чизениң түңнелин берген. Хылыш тудуп шыдаар израиль дайынчыларның саны 800 000, а иудей эр улус – 500 000 кижи болган+.

Бурганның Давидке кеземче онааганы

(1 Чыл. 21:7-17)

10Чонну санап түңнээниниң соонда, Давидтиң арын-нүүрү оттуп келген+. Ол Дээрги-Чаяакчыга мынча дээн: «Ону кылгаш, улуг бачыт үүлгеткен-дир мен+. О Дээрги-Чаяакчы, мен ам Сенден дилеп тур мен, Бодуңнуң чалчаңның буруузун адырып көр. Мен дыка-ла мугулай чүве кылган-дыр мен+». 11Даартазында эртен Давид туруп кээриниң мурнунда, Дээрги-Чаяакчы Бодунуң өттүр көөр медээчизи Гадка+ сөзүн ажыдып: 12«Давидке баргаш, Дээрги-Чаяакчының бо сөзүн дамчыт: сеңээ Мен үш чүүл саналдап тур мен. Оларның кайы-бирээзин бодуңга шилип ал, ону кылыр мен» – дээн.

13Гад Давидке чедип келгеш чугаалаан: «Чеди чыл дургузунда сээң чуртуңга аш-чут болзун бе, үш ай иштинде дайзыннарыңга сүрдүргеш, дезип маңнаар сен бе азы үш хонук иштинде сээң чуртуңга хамчык аарыг болзун бе? Ам таптыг боданып алгаш, мени чорудупкан Бурганга чугаалаар кылдыр харыызын бер».

14Давид Гадка мынча дээн: «Меңээ дыка берге-дир. Дээрги-Чаяакчының өршээли улуг болганда+, бис шуптувус Ооң холунга кирээли. Чүгле кижилер холунга мен кирбээйн».

15Дээрги-Чаяакчы израильчилерже ол эртенден эгелээш, чогуур хуусаага чедир хамчык аарыгны чорудупкан+. Дан хоорайдан Беэр-Шева хоорайга чедир+ чондан 70 000 кижи өлген. 16Бурганның төлээзи Иерусалимни хоозурадып каар дээш холун сунарга+, Дээрги-Чаяакчы чонга айыыл-халап болганын кээргей бергеш+: «Болзун че! Ам холуң бадырып ал» – деп, чонну узуткап турар төлээзинге чугаалаан. Дээрги-Чаяакчының төлээзи ол өйде иевус аймак-сөөктүг Орнаның тараа шаңының чанынга турган чүве-дир.

17Чонну узуткап турган Бурганның төлээзин көрүп кааш, Давид Дээрги-Чаяакчыга: «Хоойлу-дүрүм үреп, бачыт кылган кижи мен-дир мен. А хойлар дег бо хөөкүй чон чүнү канчапкан деп? Сээң холуң чүгле мени база мээң төрел бөлүүмнү кезеткей аан» – деп чугаалаан.

Давидтиң Бурганга өргүл бедигээжин тутканы

(1 Чыл. 21:18-27)

18Ол хүн Гад медээчи Давидке келгеш, мынча дээн: «Иевус Орнаның тараа шаңынга барып, ол черге Дээрги-Чаяакчыга өргүл салыр бедигээштен тургузуп каг». 19Дээрги-Чаяакчының Гадты дамчыштыр берген дужаалын күүседир дээш, Давид чорупкан. 20Кел чыткан хаанны болгаш ооң чалчаларын көрүп кааш, Орна уткуштур үнүп келгеш, черге чедир мөгейген. 21Орна: «Дээрги хааным чалчазынга канчап чедип келген ирги?» – деп айтырган.

Давид: «Сээң тараа шаңыңны садып аар дээш келдим. Дээрги-Чаяакчыга өргүл салыр бедигээш тудуп каар мен, ынчан чоннуң хамчык аарыгдан өлүп-кырлыры соксаар+» – деп харыылаан.

22Орна Давидке: «Дээрги хааным өргүл кылдыр күзээн чүвезин чүнү-даа болза ап алзын, өргүп салзын. Бүрүн өрттедир өргүлге салыр малдар бо-дур, а хомуттарны база тараа бастырар херекселдерни от салырынга ажыглап болур+. 23Ол бүгүнү, хааным, Орна силерге халаска берип тур». Оон ыңай Орна мынча дээн: «Силерниң Бурганыңар Дээрги-Чаяакчы силерже ээ көрүнзүн!»

24Ынчалза-даа хаан Орнага: «Чок, мен бо хамык чүүлдүң өртээн төлеп бээр мен. Мен Бодумнуң Бурганым Дээрги-Чаяакчыга халас алган чүве өргүвес мен» – деп харыылааш, тараа шаңын болгаш малды бежен шекел мөңгүн-биле садып алган. 25Давид аңаа Дээрги-Чаяакчыга өргүл салыр бедигээшти туткаш, бүрүн өрттедир болгаш эп-найырал өргүлдерин кылган+. Ынчан Дээрги-Чаяакчы чуртче ээ көрүнген, израильчилерниң өлүп-кырлыры соксай берген чүве-дир+.

* 1:18 Бо сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске уткалары: «Дайынчы чепсекти алгап-мактаан ырыны» азы «Дайылдажырынга өөредип турар ырыны».

* 1:18 Азы: «Эки мөзүлүг улустуң ному» (Иис. 10:13 көр).

* 2:9 Өске бурунгу сөзүглелдерде «Ашурнуң» эвес, а «Асирниң аймааның», «гессур девискээрниң» деп бижээн.

* 2:13 Иоав – Давидтиң чээни, ооң шерииниң баштыңчызы (8:16 көр).

* 2:16 «Хылыштар шөлү» дээн.

* 2:29 Азы: «Бүгү Битрон деп черни таварааш».

* 3:3 Өске бурунгу сөзүглелдерде Далуя азы Авия деп аттар таваржып турар.

* 3:6 Азы: «Саулдуң талазын деткип турган».

* 5:7 Сион дагда турар Иерусалимниң эрги талазы. Ында шивээ болгаш хаанның ордузу бар турган.

* 5:8 Бо домактың утказы эки билдинмес. Хоорайның суу – хоорайны суг-биле хандырып турар камгалалдыг чер чадавас.

* 5:20 Ваал-Перацим – «Дээрги ууй шапкан» дээн.

* 6:8 Парец-Уза – «Узаже халдааны» дээн.

* 6:14 Эфод – Бурганның бараалгакчылары кедер онзагай хеп (Хост. 28:6 көр).

* 7:10-11 Еврей дылда «бэт» деп сөс 5-ки шүлүкте «өргээ» деп утканы-даа, бо шүлүкте «ук-салгал» деп утканы-даа илередип турар. Бо үзүндүде ол ийи аңгы уткалар-биле сөс оюну чоруп турар.

* 7:16 Өске бурунгу сөзүглелде «Мээң мурнумга» эвес, а «Сен көрүп туруңда» деп бижээн.

* 7:19 Азы: «Сен кижи ышкаш кылдың».

* 7:23 Бо шүлүктүң утказы эки билдинмес. «Израильдиң ады» деп сөстерниң болгу дег өске утказы мындыг: «Сээң адың».

* 8:1 Азы: «Оларның найысылал хоорайын».

* 8:4 Азы: «Ол дайынчы тергелерни узуткап каапкан, олардан чүгле чүс терге бодунга арттырып алган».

* 8:13 Өске бурунгу сөзүглелдерде «эдом» эвес, «арамей» деп бижээн.

* 8:18 Кереттер болгаш пелеттер – хаанның камгалакчылары турган өске аймак-сөөктүг шериглер чадавас (1 Хаан. 30:14 көр).

* 12:25 Иедидиа – «Дээрги-Чаяакчының ынак кижизи» дээн ат.

* 12:26 Азы: «Хаанның хоорайын».

* 12:30 Азы: «Милхом бурганның».

* 12:31 Азы: «Оларны хирээлер, демир кускун-хаайлар, балдылар-биле эриидеп, изиг суугуларже киирип, шаажылаан».

* 13:1 Оларның адазы Давид, ынчалза-даа Амноннуң авазы аңгы турган чүве-дир (2 Хаан. 3:2-5; 1 Чыл. 3:9 көр).

* 13:23 Хой кыргылдазының үезинде улус найыр-дой кылып, аалчылар чалап, байырлаар турган.

* 15:7 Өске бурунгу сөзүглелдерде «дөрт чыл» эвес, а «дөртен чыл» азы «дөртен хүн» деп бижээн.

* 15:24 Азы: «Бедигээшке туруп алган».

* 17:25 Өске бурунгу сөзүглелдерде «измаилчи» эвес, а «израильчи» азы «изреелчи» деп бижээн.

* 18:21 Азы: «Хусий деп кижиге».

* 19:20 Иосифтиң салгалы – Израильдиң соңгу аймактарын ынча дээн.

* 21:8 Өске бурунгу сөзүглелде «Мерова» эвес, а «Мелхола» деп бижээн.

* 21:16 300 шекел – 3,5 кг хире.

* 22:11 Мында херувимни дайынчы аът-хөлге кылдыр көргүскен азы Дээрги-Чаяакчыны херувим сөөрткен чуузада олурар кылдыр көргүскен.

* 23:1 Азы: «Израильдиң күштүг Бурганының ынак кижизи».

* 23:8 Өске бурунгу сөзүглелде «Йошев-Башевет» эвес, а «Иесваал» деп атты бижээн.

* 23:8 Еврей дылда «чыдалыг дайылдашкаш» деп очулдурган сөстерниң утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Ооң өске ады – Эцин чурттуг Адино».

* 23:20 Өске бурунгу сөзүглелде «Ариил деп моав кижиниң ийи оглун» деп бижээн.

+ 1:1 1 Хаан. 31:4
+ 1:1 1 Хаан. 30:17-20
+ 1:6 1 Хаан. 31:1-4; 1 Чыл. 10:1-6
+ 1:9 Башт. 9:54
+ 1:11 2 Хаан. 13:31
+ 1:14 1 Хаан. 24:7
+ 1:20 Мих. 1:10
+ 1:20 Иис. 13:3
+ 1:20 1 Хаан. 31:9
+ 1:21 1 Хаан. 31:1
+ 1:26 1 Хаан. 18:1; 20:17
+ 2:1 Иис. 14:13-15
+ 2:2 1 Хаан. 25:43
+ 2:3 1 Хаан. 27:2-3
+ 2:4 1 Хаан. 16:13
+ 2:4 1 Хаан. 31:11-13
+ 2:8 1 Хаан. 14:50-51
+ 2:8 Иис. 13:26
+ 2:11 2 Хаан. 5:5; 3 Хаан. 2:11; 1 Чыл. 3:4
+ 2:13 Иер. 41:12

+ 2:18 1 Хаан. 26:6; 2 Хаан. 3:30; 3:39; 16:9-10; 19:22; 23:18; 1 Чыл. 2:16

+ 3:2 1 Хаан. 25:43
+ 3:3 2 Хаан. 13:37
+ 3:4 3 Хаан. 1:5
+ 3:7 2 Хаан. 21:8, 10
+ 3:9 1 Хаан. 15:28; 16:13; 28:17
+ 3:10 Башт. 20:1
+ 3:13 1 Хаан. 14:49
+ 3:14 1 Хаан. 18:25
+ 3:15 1 Хаан. 25:44
+ 3:27 2 Хаан. 20:10
+ 3:27 2 Хаан. 2:23
+ 3:29 Лев. 14:2; 15:2
+ 3:30 1 Хаан. 26:6; 2 Хаан. 2:18
+ 3:30 2 Хаан. 2:23
+ 3:39 Иер. 38:5
+ 3:39 2 Хаан. 2:18; 16:9-10; 19:22
+ 4:2 Иис. 18:25
+ 4:3 Неем. 11:33
+ 4:4 2 Хаан. 9:3, 6
+ 4:9 3 Хаан. 1:29
+ 4:10 2 Хаан. 1:1-16
+ 5:2 1 Хаан. 18:13
+ 5:2 Ыд. ыр. 77:71
+ 5:4 3 Хаан. 2:11; 1 Чыл. 29:27
+ 5:5 2 Хаан. 2:11
+ 5:6 Иис. 15:63; Башт. 1:8,
+ 5:9 3 Хаан. 9:15; 9:24; 11:27; 2 Чыл. 32:5
+ 5:10 Эсф. 9:4
+ 5:11 3 Хаан. 5:1
+ 5:14 1 Чыл. 3:5-8
+ 5:18 Иса. 17:5
+ 5:18 2 Хаан. 23:13
+ 5:20 Иса. 28:21
+ 5:24 4 Хаан. 7:6
+ 6:2 Иис. 15:9,
+ 6:2 Хост. 25:22
+ 6:3 1 Хаан. 7:1
+ 6:6 Сан. 4:15
+ 6:11 1 Чыл. 26:4-5
+ 6:14 Ыд. ыр. 150:4
+ 6:16 1 Хаан. 14:49; 18:20-28; 19:11-17
+ 6:17 1 Чыл. 15:1
+ 6:18 3 Хаан. 8:14
+ 6:21 1 Хаан. 15:28

+ 7:2 2 Хаан. 12:1; 3 Хаан. 1:8; 1 Чыл. 29:29; 2 Чыл. 9:29; 29:25; Ыд. ыр. 50:2

+ 7:8 1 Хаан. 16:11-13; Ыд. ыр. 77:70
+ 7:9 1 Хаан. 18:14
+ 7:10-11 Башт. 2:14-16; 1 Хаан. 12:11
+ 7:12 3 Хаан. 2:10
+ 7:13 3 Хаан. 8:19

+ 7:14 Ыд. ыр. 88:27-28; 2 Кор. 6:18; Евр. 1:5

+ 7:14 Ыд. ыр. 88:31-33
+ 7:16 Ыд. ыр. 88:5, 36-37; 131:12; Ин. 7:42
+ 7:22 Хост. 15:11
+ 7:23 Ы. х. к. 4:7; 26:19; 33:29
+ 8:3 1 Хаан. 14:47; 3 Хаан. 11:24
+ 8:4 Иис. 11:6
+ 8:7 4 Хаан. 11:10; 2 Чыл. 23:9
+ 8:11-12 3 Хаан. 7:51
+ 8:13 4 Хаан. 14:7
+ 8:14 Э. д. 25:23; 27:40; Сан. 24:18
+ 8:15 3 Хаан. 10:9
+ 8:16 2 Хаан. 2:13; 1 Чыл. 11:6
+ 8:16 3 Хаан. 4:3
+ 8:17 2 Хаан. 15:24; 20:25
+ 8:17 1 Чыл. 24:3
+ 8:18 2 Хаан. 23:20; 3 Хаан. 2:35; 4:4
+ 9:1 1 Хаан. 18:3; 20:15
+ 9:2 2 Хаан. 16:1-4; 19:17
+ 9:3 2 Хаан. 4:4
+ 9:4 2 Хаан. 17:27
+ 9:6 2 Хаан. 16:4; 19:24; 1 Чыл. 8:34; 9:40
+ 9:10 2 Хаан. 19:17
+ 9:12 1 Чыл. 8:34
+ 10:1 1 Хаан. 11:1
+ 10:6 Башт. 18:28
+ 10:6 2 Хаан. 8:3
+ 10:6 Башт. 11:3
+ 10:10 1 Чыл. 18:12
+ 10:12 1 Хаан. 3:18
+ 10:16 3 Хаан. 11:23
+ 11:1 3 Хаан. 20:22; 2 Чыл. 36:10
+ 11:1 1 Чыл. 20:1
+ 11:1 Ы. х. к. 3:11
+ 11:3 2 Хаан. 23:34
+ 11:3 2 Хаан. 23:39
+ 11:3 1 Чыл. 3:5
+ 11:4 Лев. 15:19
+ 11:14 3 Хаан. 21:8
+ 11:21 Башт. 9:53
+ 12:1 2 Хаан. 7:2; Ыд. ыр. 50:2
+ 12:6 Хост. 22:1
+ 12:7 1 Хаан. 16:13
+ 12:9 Сан. 15:31
+ 12:11 2 Хаан. 16:21-22

+ 12:13 Иис. 7:20; 2 Хаан. 24:10; Ыд. ыр. 31:5; 50:6

+ 12:16 2 Хаан. 13:31
+ 12:22 Иона 3:9
+ 12:24 1 Чыл. 22:9
+ 12:26 Ы. х. к. 3:11
+ 13:3 1 Хаан. 16:9; 1 Чыл. 2:13
+ 13:3 2 Хаан. 13:3
+ 13:12 Э. д. 34:7; Лев. 18:9
+ 13:31 2 Хаан. 1:11
+ 13:31 2 Хаан. 12:16
+ 13:32 2 Хаан. 13:3
+ 13:37 2 Хаан. 3:3; 1 Чыл. 3:2

+ 14:2 1 Чыл. 2:24; 2 Чыл. 11:6; 20:20; Неем. 3:5; Иер. 6:1; Ам. 1:1

+ 14:4 4 Хаан. 6:26
+ 14:9 1 Хаан. 25:24
+ 14:11 Сан. 35:19; Ы. х. к. 19:12

+ 14:11 1 Хаан. 14:45; 3 Хаан. 1:52; Лк. 21:18; Аж.-ч. 27:34

+ 14:14 1 Хаан. 7:6; 2 Хаан. 23:16
+ 14:17 1 Хаан. 29:9; 2 Хаан. 19:27
+ 14:20 1 Хаан. 29:9; 2 Хаан. 19:27
+ 14:23 2 Хаан. 13:38
+ 14:27 2 Хаан. 13:1
+ 14:32 1 Хаан. 20:8
+ 15:1 3 Хаан. 1:5
+ 15:2 Руф 4:1; 2 Хаан. 18:4; 19:8
+ 15:4 Башт. 9:29
+ 15:8 Э. д. 28:20
+ 15:12 Иис. 15:51
+ 15:12 1 Чыл. 27:33
+ 15:12 Ыд. ыр. 3:2
+ 15:13 2 Хаан. 12:11
+ 15:14 Ыд. ыр. 3:1
+ 15:16 2 Хаан. 16:21-22; 20:3
+ 15:18 1 Хаан. 30:14; 2 Хаан. 8:18
+ 15:21 Руф 1:17
+ 15:23 3 Хаан. 15:13; 4 Хаан. 23:4
+ 15:24 2 Хаан. 8:17
+ 15:24 1 Хаан. 22:20; 2 Хаан. 8:17; 20:25
+ 15:26 1 Хаан. 3:18
+ 15:27 3 Хаан. 1:42
+ 15:30 Зах. 14:4; Мк. 1:11; Аж.-ч. 1:12
+ 15:30 Эсф. 6:7
+ 15:31 2 Хаан. 16:23; 17:14
+ 15:32 Иис. 16:2
+ 15:33 2 Хаан. 19:35
+ 15:34 2 Хаан. 17:5-14
+ 15:36 2 Хаан. 17:17
+ 15:37 1 Чыл. 27:33
+ 16:1 2 Хаан. 9:2-13
+ 16:2 2 Хаан. 17:29
+ 16:3 2 Хаан. 9:1-13
+ 16:3 2 Хаан. 19:27
+ 16:9 2 Хаан. 2:18
+ 16:10 2 Хаан. 3:39; 19:22
+ 16:16 2 Хаан. 15:34
+ 16:16 1 Хаан. 10:24
+ 16:21 2 Хаан. 15:16; 20:3
+ 16:22 2 Хаан. 12:11-12
+ 17:5 2 Хаан. 15:32
+ 17:8 У. ч. 17:12; Ос. 13:8
+ 17:11 Башт. 20:1
+ 17:14 2 Хаан. 15:31, 34
+ 17:17 2 Хаан. 15:36
+ 17:17 Иис. 15:7; 18:16
+ 17:19 Иис. 2:1-6
+ 17:23 2 Хаан. 15:12
+ 17:23 Мф. 27:5
+ 17:24 Иис. 13:26
+ 17:25 2 Хаан. 19:13; 20:9-10
+ 17:25 1 Чыл. 2:17
+ 17:27 2 Хаан. 12:26, 29
+ 17:27 2 Хаан. 9:4

+ 17:27 2 Хаан. 19:31-32; 3 Хаан. 2:7; Эзра 2:61; Неем. 7:63

+ 17:29 2 Хаан. 16:2
+ 18:2 2 Хаан. 15:19-22
+ 18:8 Иис. 10:11
+ 18:17 Иис. 7:26; 8:29
+ 18:18 Э. д. 14:17
+ 18:18 2 Хаан. 14:27
+ 18:27 3 Хаан. 1:42
+ 18:32 1 Хаан. 25:26; Дан. 4:16
+ 19:8 Руф 4:1; 2 Хаан. 15:2; 18:4
+ 19:9 2 Хаан. 5:20
+ 19:11 2 Хаан. 15:29
+ 19:13 2 Хаан. 17:25
+ 19:13 2 Хаан. 8:16
+ 19:13 Руф 1:17
+ 19:15 Иис. 4:19
+ 19:16 2 Хаан. 16:5
+ 19:17 2 Хаан. 9:2-13; 16:1-4
+ 19:19 2 Хаан. 16:5-13
+ 19:21 Хост. 22:28
+ 19:21 2 Хаан. 16:9
+ 19:22 2 Хаан. 3:39; 16:10
+ 19:23 3 Хаан. 2:8, 36-46
+ 19:24 2 Хаан. 9:1-13
+ 19:27 2 Хаан. 16:3
+ 19:27 1 Хаан. 29:9; 2 Хаан. 14:17, 20
+ 19:28 2 Хаан. 9:7
+ 19:32 2 Хаан. 17:27-29
+ 19:35 2 Хаан. 15:33
+ 19:37 3 Хаан. 2:7
+ 19:43 Иса. 11:13
+ 20:1 Ы. х. к. 13:13
+ 20:1 3 Хаан. 12:16; 2 Чыл. 10:16
+ 20:3 2 Хаан. 15:16; 16:21-22
+ 20:4 2 Хаан. 17:25; 19:13
+ 20:7 1 Хаан. 30:14; 2 Хаан. 8:18
+ 20:10 2 Хаан. 3:27
+ 20:14 4 Хаан. 15:29
+ 20:23 1 Хаан. 30:14
+ 20:24 3 Хаан. 4:6; 5:14; 12:18
+ 20:25 2 Хаан. 15:24; 19:11
+ 21:2 Иис. 9:15
+ 21:6 1 Хаан. 10:26
+ 21:7 1 Хаан. 20:15
+ 21:8 2 Хаан. 3:7
+ 21:8 1 Хаан. 18:19
+ 21:9 Руф 1:22
+ 21:12 1 Хаан. 31:1-13
+ 21:14 Иис. 18:28
+ 21:16 Ы. х. к. 2:11, 20-21

+ 21:17 3 Хаан. 11:36; 15:4; 4 Хаан. 8:19; 2 Чыл. 21:7; Ыд. ыр. 131:17

+ 21:18 1 Чыл. 20:4-8
+ 21:18 Ы. х. к. 2:11
+ 21:19 1 Хаан. 17:7

+ 21:21 1 Хаан. 16:9; 2 Хаан. 13:3; 1 Чыл. 2:13

+ 21:22 Иис. 11:22
+ 22:3 Ыд. ыр. 30:3-4; 70:3; 90:2; 143:2
+ 22:3 Э. д. 15:1

+ 22:4 1 Чыл. 16:25; Ыд. ыр. 47:2; 95:4; 144:3

+ 22:5 Ыд. ыр. 41:7; 92:4; Иона 2:4
+ 22:6 Ыд. ыр. 114:3-4
+ 22:7 Ыд. ыр. 119:1; Иона 2:8
+ 22:8 Башт. 5:5; Ыд. ыр. 76:18; 96:4
+ 22:9 Ыд. ыр. 20:9; Иса. 30:33; Иез. 20:48
+ 22:10 Ыд. ыр. 143:5; Иса. 64:1
+ 22:10 Наум 1:3
+ 22:11 Ыд. ыр. 103:3
+ 22:12 Хост. 20:21; Ыд. ыр. 96:2
+ 22:14 1 Хаан. 2:10; Иов 37:4; Ыд. ыр. 67:34
+ 22:15 Авв. 3:11; Зах. 9:14
+ 22:15 1 Хаан. 7:10
+ 22:16 Хост. 15:8; Ыд. ыр. 105:9
+ 22:17 Ыд. ыр. 143:7
+ 22:18 Ыд. ыр. 141:6
+ 22:20 Ыд. ыр. 30:8; 117:5
+ 22:21 1 Хаан. 26:23; Иов 22:30
+ 22:24 Э. д. 6:9; Иов 1:1
+ 22:28 Ыд. ыр. 100:5
+ 22:29 Иов 29:3; Ыд. ыр. 118:105
+ 22:31 Ы. х. к. 32:4; Мф. 5:48
+ 22:31 Ыд. ыр. 11:7; У. ч. 30:5
+ 22:31 Э. д. 15:1
+ 22:32 4 Хаан. 5:15; Иса. 45:5; Дан. 2:47
+ 22:34 Ы. х. к. 32:13; Иса. 58:14; Авв. 3:19
+ 22:35 Ыд. ыр. 143:1
+ 22:40 Ыд. ыр. 43:6
+ 22:41 Хост. 23:27
+ 22:42 1 Хаан. 28:6; Иов 27:9; У. ч. 15:29
+ 22:43 Мих. 7:10; Зах. 10:5
+ 22:44 Иса. 55:5
+ 22:45 Ы. х. к. 33:29
+ 22:46 Мих. 7:17
+ 22:48 Ыд. ыр. 46:3
+ 22:49 Ыд. ыр. 139:2
+ 22:50 Рим. 15:9
+ 22:51 Ыд. ыр. 143:10
+ 22:51 2 Хаан. 7:16
+ 23:2 Аж.-ч. 2:30; 2 Пет. 1:21
+ 23:3 Ы. х. к. 32:4; 2 Хаан. 22:3
+ 23:3 2 Чыл. 19:7, 9; У. ч. 16:12
+ 23:5 2 Хаан. 7:15-16; Ыд. ыр. 88:30
+ 23:13 1 Хаан. 22:1
+ 23:13 2 Хаан. 5:18
+ 23:16 1 Хаан. 7:6
+ 23:18 2 Хаан. 2:18
+ 23:20 Иис. 15:21
+ 23:20 2 Хаан. 8:18
+ 23:21 1 Хаан. 17:50
+ 23:24 2 Хаан. 2:18-23
+ 23:34 2 Хаан. 15:12
+ 23:34 2 Хаан. 11:3
+ 23:39 2 Хаан. 11:3-17
+ 24:1 Сан. 1:2-4
+ 24:2 Башт. 20:1
+ 24:3 Ы. х. к. 1:11
+ 24:5 Ы. х. к. 2:36
+ 24:5 Сан. 21:32
+ 24:7 Иис. 11:3
+ 24:9 Башт. 20:17; 1 Хаан. 11:8
+ 24:10 1 Хаан. 24:6
+ 24:10 2 Хаан. 12:13
+ 24:10 1 Хаан. 13:13
+ 24:11 1 Хаан. 22:5
+ 24:14 Ыд. ыр. 118:156
+ 24:15 Хост. 30:12
+ 24:15 Башт. 20:1

+ 24:16 4 Хаан. 19:35; 2 Чыл. 32:21; Иса. 37:36; Аж.-ч. 12:23

+ 24:16 Иона 3:10
+ 24:21 Сан. 16:47-48
+ 24:22 3 Хаан. 19:21
+ 24:25 2 Чыл. 3:1
+ 24:25 Сан. 16:48; 25:8

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

2 Хааннар

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ